Διάλογος, 22
Λίγο πριν από το μεσημέρι της 4ης Μαΐου, ο Σιν’ίτσι και η συντρο-
φιά του αναχώρησαν από το αεροδρόμιο Ορλί. Το αεροπλάνο πέτα-
ξε πάνω από το στενό της Μάγχης και προσγειώθηκε στο Λονδίνο
μία ώρα αργότερα. Ολόδροσα, καταπράσινα φύλλα στόλιζαν τα δέ-
ντρα που περιστοίχιζαν τους δρόμους της βρετανικής πρωτεύουσας
και πολύχρωμα λουλούδια λικνίζονταν ολόγυρα με το απαλό αερά-
κι. Ήταν πράγματι μια όμορφη εποχή, ακριβώς όπως είχε υποδείξει ο
Άρνολντ Τόινμπι στην επιστολή του.
Ο Σιν’ίτσι αναγνώρισε την προνοητικότητα αυτού του σπου-
δαίου διανοητή να τον καλέσει σε μια τόσο ωραία εποχή του χρό-
νου. Το ενδιαφέρον για τους άλλους είναι μια φυσική έκφραση του
ανθρώπινου χαρακτήρα.
Λίγο μετά τις δέκα το πρωί της 5ης Μαΐου, ο Σιν’ίτσι, η Μινέ-
κο και ο Έιτζι Καβασάκι άφησαν το ξενοδοχείο όπου έμεναν και με
το αυτοκίνητο κατευθύνθηκαν προς την κατοικία του Τόινμπι.
Στους δρόμους, τους σκιασμένους από τα δέντρα, είδαν τα πασίγνω-
στα διώροφα λεωφορεία του Λονδίνου. Το σπίτι του Τόινμπι βρι-
σκόταν στο Όουκγουντ Κορτ, σε μια ήσυχη γειτονιά στα δυτικά της
μεγαλούπολης. Έπειτα από είκοσι λεπτά το αυτοκίνητο σταμάτησε
μπροστά σ’ ένα επταώροφο κτίριο από κόκκινα τούβλα. Ο Τόινμπι
έμενε στον πέμπτο όροφο. Έκανε μεγάλη εντύπωση στον Σιν’ίτσι η
απλή πρόσοψη του κτιρίου.
Βγήκαν από το αυτοκίνητο και ο Καβασάκι τούς οδήγησε
προς την είσοδο. Είχε επισκεφθεί τον Τόινμπι αρκετές φορές, για να
προετοιμάσουν μαζί το διάλογο, οπότε ήξερε τα κατατόπια. «Εδώ
είναι το ασανσέρ, Σενσέι», είπε. Μπήκαν στον παλαιό ανελκυστήρα
που η πόρτα του έμοιαζε με ακορντεόν, άρχισαν ν’ ανεβαίνουν αργά
αργά και σταμάτησαν απότομα όταν έφτασαν στον πέμπτο όροφο.
Ένας ασπρομάλλης κύριος που φορούσε κοστούμι τούς περίμενε με
το ζεστό του χαμόγελο. Ήταν ο δρ. Τόινμπι.
«Α! Ο κύριος και η κυρία Γιαμαμότο! Καλώς ήρθατε! Σας ευ-
χαριστώ που κάνατε όλο αυτόν το δρόμο», είπε με ζωηρή φωνή. Ο
ψηλός άνδρας έγερνε ελαφρά καθώς έτεινε το χέρι του στον Σιν’ίτσι
κι εκείνος το έσφιξε δυνατά. Ήταν η στιγμή που περίμενε ο Σιν’ίτσι
εδώ και πολύ καιρό. Ακριβώς πίσω του στεκόταν επίσης χαμογελα-
στή η σύζυγός του, η Βερόνικα. Ήταν απόφοιτος του Πανεπιστημίου
του Κέμπριτζ, είχε βοηθήσει τον Τόινμπι στην έρευνα επί πολλά
χρόνια και ήταν η πνευματική του συνεργάτιδα.
Διάλογος, 23
Με τον Έιτζι Καβασάκι σε ρόλο διερμηνέα, ο Σιν’ίτσι και η Μινέκο
χαιρέτησαν τους οικοδεσπότες τους ευγενικά και τους είπαν με τι
λαχτάρα προσδοκούσαν να τους συναντήσουν. Το ζεύγος Τόινμπι
τούς κάλεσε να περάσουν μέσα και τους ξενάγησε στο διαμέρισμα,
φυσικά και στο γραφείο του Τόινμπι. Το διαμέρισμα ήταν απλά επι-
πλωμένο, ένας πραγματικός ναός της γνώσης. Η αφοσίωση του Τόιν-
μπι στην ιστορική έρευνα, για χάρη του μέλλοντος της ανθρωπότη-
τας, ήταν εμφανής σε κάθε γωνιά του. Από την άποψη της βουδιστι-
κής αρχής για την ταύτιση της ζωής και του περιβάλλοντος, μπορεί
να ειπωθεί ότι ο χώρος στον οποίο κατοικούμε είναι το απόσταγμα
των αξιών και του τρόπου της ζωής μας.
Ο Τόινμπι κάθισε στον καναπέ, πέρασε αφηρημένα τα χέρια
μέσα από τα άσπρα μαλλιά του και προσήλωσε το βλέμμα του στον
Σιν’ίτσι. Κουνώντας το κεφάλι είπε: «Την περίμενα αυτήν τη στιγμή,
πραγματικά την προσδοκούσα». Ο Σιν’ίτσι κοίταξε και αυτός τον
Τόινμπι. Ο λόγιος φορούσε ακουστικό βαρηκοΐας. Ο Σιν’ίτσι γνώριζε
επίσης ότι υπέφερε από καρδιακά προβλήματα. Αλλά πίσω από τα
γυαλιά του τα μάτια του έλαμπαν με ισχυρή πεποίθηση. Ήταν τα
σοφά μάτια που τόσα χρόνια παρατηρούσαν το πανόραμα της πα-
γκόσμιας Ιστορίας.
«Είναι ακριβώς όπως τον είχα φανταστεί», σκέφτηκε ο
Σιν’ίτσι. Ήταν η πρώτη τους συνάντηση, αλλά είχαν ανταλλάξει
πολλές επιστολές και ο Σιν’ίτσι ένιωθε σαν να συναντά έναν παλιό
του φίλο. Το πρόσωπο του μεγάλου μελετητή ακτινοβολούσε με γνή-
σια ζεστασιά. Σύμφωνα με τα λόγια του περίφημου φιλόσοφου Εμά-
νουελ Καντ: «Οι πραγματικά αξιόλογοι άνθρωποι δεν είναι αλαζό-
νες ούτε υπερόπτες, αλλά ταπεινόφρονες»34.
«Είμαι βαθύτατα ευτυχισμένος», είπε ο Σιν’ίτσι, «που μου δί-
νεται η ευκαιρία να συζητήσω μαζί σας, σας μιλώ τόσο με την ιδιό-
τητα του βουδιστή όσο και εκπροσωπώντας την επόμενη γενιά».

  1. Το απόσπασμα στο πρωτότυπο έχει μεταφραστεί στα αγγλικά από τα γερμα-
    νικά: Immanuel Kant, «Moralphilosophie Collins», in Kant’s gesammelte Schriften,
    εκδόσεις Walter de Krunter and Co., Βερολίνο 1974, 27ος τόμος, σελ. 458. (Σ.τ.Σ.)
    198
    Ο Τόινμπι απάντησε: «Τα αισθήματα είναι αμοιβαία. Είμαι κι
    εγώ ευτυχής που έχω αυτή την ευκαιρία».
    «Στον ταραγμένο μας κόσμο», συνέχισε ο Σιν’ίτσι, «είναι αμέ-
    τρητα τα ζητήματα που η ανθρωπότητα αγωνίζεται να αντιμετωπί-
    σει. Επιθυμούσα εδώ και καιρό ν’ ακούσω τις σκέψεις σας γι’ αυτά
    τα θέματα. Θα ήμουν πανευτυχής, εάν ο διάλογός μας αποτελέσει για
    τους λαούς του 21ου αιώνα πρόκριμμα για την επίλυση παρόμοιων
    προβλημάτων».
    Διάλογος, 24
    Με ενθουσιασμό ο Τόινμπι απάντησε ότι και οι δικές του σκέψεις
    στρέφονται σε ποικίλα θέματα όταν αναλογίζεται τον επερχόμενο
    αιώνα και ότι πολύ θα ήθελε να ξέρει πώς θα ήταν ο κόσμος έπειτα
    από χρόνια, όταν πια θα είχαν και οι δύο φύγει από τη ζωή.
    Στο στόχαστρο του Τόινμπι βρισκόταν το απώτερο μέλλον.
    Είναι ευθύνη όσων ζουν στο παρόν να οικοδομήσουν το μέλλον.
    Ο Σιν’ίτσι είπε: «Ως βουδιστής πάντα μελετώ θεμελιώδη ερω-
    τήματα όπως: “Ποια είναι η αξιοπρέπεια στη ζωή;” και “Τι είναι το
    ανθρώπινο ον;” Αυτά είναι μερικά από τα ερωτήματα που ελπίζω να
    διερευνήσουμε διεξοδικά με το διάλογό μας».
    Ο Τόινμπι κούνησε το κεφάλι του και χαμογέλασε εκφράζο-
    ντας έτσι τη σύμφωνη γνώμη του και συμπλήρωσε ότι κι εκείνος επι-
    θυμούσε να συζητήσουν παρόμοια θέματα. Κάλεσε τον Σιν’ίτσι να
    συζητήσουν προς χάριν του 21ου αιώνα και δήλωσε ότι θα δώσει
    όλο του το είναι σε αυτό το τόσο πολυαναμενόμενο εγχείρημα. Η
    φωνή του έδειχνε μια πανίσχυρη αποφασιστικότητα που αψηφούσε
    τα ογδόντα τρία του χρόνια.
    Αφού οριστικοποίησαν το πρόγραμμα και την κατεύθυνση
    του διαλόγου τους, διέκοψαν για το μεσημεριανό γεύμα. Ο Τόινμπι
    κάλεσε τους επισκέπτες του σ’ ένα γαλλικό εστιατόριο. Ο Σιν’ίτσι
    ήταν βαθύτατα ευγνώμων για την αβρότητα του οικοδεσπότη τους.
    Ο διάλογος θα άρχιζε το απόγευμα. Για να βοηθήσουν τον
    Έιτζι Καβασάκι στη μετάφραση, είχαν έρθει μαζί τους δύο Ιάπωνες,
    ο ένας ήταν ηγετικό στέλεχος στις Ηνωμένες Πολιτείες και ο δεύτε-
    ρος ήταν ο Τόμιο Χαρουγιάμα – ένας επιχειρηματίας, πρώην υπεύ-
    θυνος της Περιοχής της Νέας Υόρκης και τώρα, που πλέον είχε επι-
    στρέψει στην Ιαπωνία, ήταν υπάλληλος στην Έδρα της Σόκα Γκάκ-
    199
    καϊ. Καθώς πλησίαζε η ώρα για την έναρξη του διαλόγου, οι διερμη-
    νείς τοποθέτησαν ένα μαγνητόφωνο και μικρόφωνα στο καθιστικό
    του Τόινμπι και δοκίμασαν με προσοχή τη λειτουργία τους. Ήταν
    σημαντικό να καταγραφεί πιστά ο διάλογος, για να μεταβιβαστεί με
    ακρίβεια και στο σύνολό του στις μελλοντικές γενιές.
    Πράγματι ο διάλογος ξεκίνησε στις τρεις μετά το μεσημέρι.
    Ο Τόινμπι και ο Σιν’ίτσι κάθισαν στον καναπέ που βρισκόταν
    μπροστά από ένα παράθυρο. Η Μινέκο και η Βερόνικα κάθισαν
    εκεί κοντά.
    Διάλογος, 25
    Ο ιστορικός διάλογος του Άρνολντ Τόινμπι και του Σιν’ίτσι Γιαμα-
    μότο είχε πλέον αρχίσει. Ο Σιν’ίτσι έθετε τις ερωτήσεις που είχε προ-
    ετοιμάσει και ο Τόινμπι απαντούσε σε αυτές. Οι πρώτες ερωτήσεις
    στρέφονταν γύρω από το σημαντικό θέμα της ανθρώπινης ύπαρξης,
    ωστόσο η ατμόσφαιρα ήταν θερμή και χαλαρή, δίχως υπερβολική
    σοβαρότητα. Όσο όμως προσέγγιζαν πολύπλοκα ζητήματα, όπως η
    ζωή ή όπως η φιλοσοφία της Ιστορίας, η συζήτηση καταποντιζόταν.
    Οι διερμηνείς με μεγάλη δυσκολία μετέφραζαν τις απαντή-
    σεις του Τόινμπι στις ερωτήσεις του Σιν’ίτσι. Ξερόβηχαν, κόμπια-
    ζαν κι έπειτα από μεγάλες παύσεις προσπαθούσαν να μορφοποιή-
    σουν την ιαπωνική τους μετάφραση, η οποία όμως δεν έβγαζε νό-
    ημα. Ακολουθούσαν επανειλημμένες σιωπές. Και οι τρεις διερμη-
    νείς ήταν ερασιτέχνες και δυσκολεύονταν αφάνταστα να βρουν
    τους κατάλληλους ιαπωνικούς όρους για τις βαθιές, φιλοσοφικές
    έννοιες που διατύπωνε ο Τόινμπι. Επιπλέον ο Τόινμπι διέθετε ένα
    πλούσιο και εκτεταμένο λεξιλόγιο με το οποίο ανέλυε λεπτομερώς
    τους ισχυρισμούς του. Τα πράγματα γίνονταν ακόμη χειρότερα,
    επειδή οι διερμηνείς δεν ήταν εξοικειωμένοι με αυτή την τόσο λό-
    για έκφανση της αγγλικής γλώσσας.
    Οι διερμηνείς πλέον βρίσκονταν σε απόλυτη σύγχυση. Επίσης
    φαινόταν ότι δεν διαβίβαζαν με σαφήνεια ούτε τις απόψεις του
    Σιν’ίτσι. Ο Τόινμπι μερικές φορές άκουγε τις μεταφράσεις τους μ’ ένα
    ερωτηματικό ύφος. Ο Σιν’ίτσι αποφάσισε να χρησιμοποιήσει απλού-
    στερη γλώσσα, για να διευκολύνει το έργο των διερμηνέων και προ-
    σπάθησε να εκφράζεται με μικρότερες και ευνόητες φράσεις.