Μελέτες

ΟΙ ΕΝΝΕΑ ΣΥΝΕΙΔΗΣΕΙΣ

Ο Βουδισμός εξηγεί ότι η λανθασμένη αντίληψη, κατανόηση ή συνείδηση είναι αιτία του πόνου. Το πρώτο βήμα, για παράδειγμα, στο οκταπλό μονοπάτι1 είναι η σωστή οπτική – να αντιλαμβανόμαστε δηλαδή τα πράγματα όπως ακριβώς είναι. Γι’ αυτό, ο Βουδισμός αποκαλύπτει ότι η αληθινή φώτιση, επειδή αντικαθιστά τις αυταπάτες που διαστρεβλώνουν την πραγματικότητα με τη σοφία να αντιλαμβανόμαστε την αληθινή πραγματικότητα, είναι ο τρόπος να απελευθερώσουμε τον εαυτό μας από τα δεινά. Αυτές οι ιδέες είναι η βάση της θεωρίας των εννέα συνειδήσεων.
Έχουν γίνει πολλές προσπάθειες στη Δύση για την εξερεύνηση των διαφόρων επιπέδων της ανθρώπινης συνείδησης, κυρίως μέσω της ψυχανάλυσης και της ψυχολογίας του βάθους. Η νευρολογία και η νευροφυσιολογία, επίσης, προσπάθησαν να εξετάσουν αντικειμενικά λειτουργίες όπως οι αισθήσεις, το συναίσθημα, η κατανόηση και η μνήμη σε σχέση με τις δραστηριότητες του εγκεφάλου. Ο Βουδισμός, αντίθετα, ερευνά τα βάθη της ζωής μας περισσότερο διαισθητικά. Κι όμως μια Βουδιστική αρχή, όπως αυτή των εννέα συνειδήσεων, αποδίδει εξίσου αποτελεσματικά τις ίδιες όψεις της ανθρώπινης υπόστασης όπως τις προσεγγίζουν η σύγχρονη επιστήμη και ιατρική.
Στο Βουδισμό, η (λέξη) συνείδηση προέρχεται από την Σανσκριτική vijnana, που σημαίνει ικανότητα διάκρισης, κατανόησης ή αντίληψης. Ο Σακιαμούνι συμπεριέλαβε τη λειτουργία της vijnana στα πέντε συστατικά – μορφή, αντίληψη, κατανόηση, θέληση και συνείδηση. Συνείδηση συνήθως θεωρείται η συνειδητή επαγρύπνηση, η ικανότητα να σκεπτόμαστε ή μια συνηθισμένη κατάσταση αφύπνισης. Σ’ αυτό το κεφάλαιο, όμως, η λέξη χρησιμοποιείται με διαφορετικό νόημα. Στο Βουδισμό, η συνείδηση συμπεριλαμβάνει μια ικανότητα ή ενέργεια που λειτουργεί άσχετα αν το συνειδητοποιούμε ή όχι.
Η συνείδηση λειτουργεί σε διάφορα επίπεδα. Η αρχή των εννέα συνειδήσεων, αναπτύχθηκε κυρίως από τις σχολές της Κίνας Τ’ίεν-τ’ά ι και «Λουλουδένια γιρλάντα» τον 6ο αιώνα και αναλύει τις ποικίλες διαδρομές της συνείδησης και μ’ αυτόν τον τρόπο διευκρινίζει τις λειτουργίες της ίδιας της ζωής. Αυτή η θεωρία είναι διαφορετική από την ιδέα των Δέκα Κόσμων. Πάντως, στη διδασκαλία του Τ’ίεν-τ’ά ι, αυτές οι δύο Βουδιστικές θεωρίες επικαλύπτονται μερικώς στο ότι η ένατη συνείδηση μπορεί να θεωρηθεί συνώνυμη με τον δέκατο κόσμο – την κατάσταση της
1 Οκταπλό μονοπάτι: Από τις πρώτες διδασκαλίες του Σακιαμούνι Βούδα. Μια μέθοδος – άσκηση για την εξάλειψη των δεινών: 1) Σωστές απόψεις και σωστή κατανόηση του Βουδισμού, 2) Σωστή σκέψη και έλεγχος του νου, 3) Σωστή ομιλία, 4) Σωστή δράση, 5) Σωστός τρόπος ζωής, βασισμένος στον εξαγνισμό των σκέψεων, λόγων και πράξεων ενός ανθρώπου, 6) Σωστή προσπάθεια, να ψάχνεις τον αληθινό Νόμο, 7) Σωστή επιμέλεια, πάντα να έχεις σωστές απόψεις στο νου & 8) Σωστός διαλογισμός
φώτισης του Βούδα. Ο Νταισόνιν2 δεν δίδαξε τη θεωρία των εννέα συνειδήσεων, αλλά υιοθέτησε τη βασική θέση ότι η ενάτη συνείδηση εξισώνεται με την κατάσταση της φώτισης του Βούδα.
Κάθε ζωντανό όν συγκεντρώνει πληροφορίες από το περιβάλλον του και προσαρμόζεται ανάλογα. Τα όντα στηρίζονται για την επιβίωσή τους στην ικανότητα να αντιλαμβάνονται και να ανταποκρίνονται στο περιβάλλον τους. Ακόμη και τα φυτά αισθάνονται την εναλλαγή των εποχών και εναρμονίζονται με τις διαφορετικές καιρικές συνθήκες του χειμώνα και του καλοκαιριού. Το χειμώνα, για παράδειγμα, τα δέντρα επιλέγουν να αποβάλουν τα μεγάλα φύλλα τους, για να μη χάνουν μεγάλες ποσότητες υγρασίας μέσω αυτών.
Με τον ίδιο τρόπο, τα ανθρώπινα όντα έχουν την ικανότητα να ανταποκρίνονται στο περιβάλλον τους. Για παράδειγμα, μπορούμε να διακρίνουμε τι είναι και τι δεν είναι αναλώσιμο. Κοιτώντας απλώς τα φρούτα μέσα σ’ ένα πιάτο, μπορούμε συνήθως να αντιληφθούμε, αν είναι φτιαγμένα από κερί. Αλλά ακόμα κι αν οι αισθήσεις της όσφρησης και της αφής μας ξεγελαστούν, θα μπορούσαμε να δοκιμάσουμε ένα κομμάτι και αμέσως θα ανακαλύπταμε εάν είναι αληθινό ή όχι. Η ικανότητα να διακρίνουμε, ή αλλιώς η αντίληψή, είναι απαραίτητες στα ζωντανά όντα για την επιβίωσή τους.
Οι πρώτες έξι συνειδήσεις: αισθητηριακή αντίληψη και ενοποίηση
Οι πέντε πρώτες από τις εννέα συνειδήσεις αντιστοιχούν στη συμβατική αντίληψη των πέντε αισθήσεων: όραση, ακοή, όσφρηση, γεύση και αφή. Αυτές ενεργοποιούνται όποτε τα πέντε αισθητήρια όργανα – μάτια, αυτιά, μύτη, γλώσσα και δέρμα – αλληλοεπιδρούν με το περιβάλλον. Τα πέντε αισθητήρια όργανα είναι σαν παράθυρα, ή αλλιώς σαν μονοπάτια, με τα οποία ο εξωτερικός κόσμος συνδέεται με τον εσωτερικό, και λειτουργούν με σχετικά παθητικό τρόπο.
Η έκτη συνείδηση ενοποιεί τις εντυπώσεις των πέντε αισθήσεων σε συγκεκριμένες νοητικές εικόνες και σχηματίζει κρίσεις για τον εξωτερικό κόσμο. Εάν κάποιο από τα πέντε αισθητήρια όργανα δεν λειτουργεί καλά, ο νους αντίστοιχα περιορίζεται ως προς την ικανότητα να αντιληφθεί σωστά τον εξωτερικό κόσμο. Αντίθετα, ακόμη κι αν ένα «παράθυρο» είναι θολό, ο νους μας μπορεί να κάνει λογικές κρίσεις, εάν οι υπόλοιπες αισθήσεις λειτουργούν καλά. Η έκτη συνείδηση μπορεί επίσης να λειτουργεί ανεξάρτητα από τις πέντε αισθήσεις, όπως στα όνειρα ή μέσω της φαντασίας.
Συχνά, η λειτουργία των πέντε αισθήσεων αλλοιώνεται. Αρνητικές επιρροές προερχόμενες από την έκτη, έβδομη και την όγδοη συνείδηση, όπως θα δούμε, διαστρεβλώνουν την αντίληψη του νου για τον εξωτερικό κόσμο. Η αντίληψή μας επηρεάζεται από τις διαθέσεις μας, από τα αποτελέσματα του κάρμα μας και από τις εσωτερικές διεργασίες της συνείδησής μας. Για ένα υγιές άτομο γεμάτο ζωντάνια, ακόμα και το πιο λιτό γεύμα έχει απολαυστική γεύση, ενώ για κάποιο άλλο που έχει κυριευθεί από λύπη, ακόμη και το πιο πλούσιο γεύμα είναι άνοστο. Τέτοια φαινόμενα είναι μυστηριώδη αλλά και καθημερινή πραγματικότητα.
Επίσης, κάθε αισθητήριο όργανο διαθέτει μια ατομική συνείδηση. Από πλευράς φυσιολογίας, τα αισθητήρια όργανα δεν μεταφέρουν στον εγκέφαλο κάθε τι που αντιλαμβάνονται. Αντ’ αυτού, διαλέγουν και μεταβιβάζουν μόνο τα «σημαντικά» πράγματα. Έτσι όταν μιλάμε για την συνείδηση των ματιών, για παράδειγμα, αναφερόμαστε στην ικανότητα των ματιών να ξεχωρίζουν ή να επιλέγουν. Ας πούμε ότι ψάχνουμε εναγωνίως για τα κλειδιά μας. Όπως συνήθως συμβαίνει σ’ αυτές τις περιπτώσεις, είναι ακριβώς στη μέση του σαλονιού, αλλά εμείς δεν τα βλέπουμε. Ψάχνουμε απεγνωσμένα, αλλά τα κλειδιά παραμένουν χαμένα, γιατί τα μάτια μας έχουν «επιλέξει» ποια πληροφορία θα σταλεί στον εγκέφαλό μας – έχουμε προϋποθέσει ότι τα κλειδιά είναι αδύνατο να βρίσκονται στη μέση του δωματίου (σίγουρα, θα τα είχαμε δει εάν ήταν εκεί!). Λόγω της δεδομένης βεβαιότητάς μας, η πληροφορία που έλαβαν τα μάτια μας – ότι τα κλειδιά είναι στο σαλόνι – δεν αναμεταδόθηκε στον εγκέφαλό μας.
Η Βουδιστική άσκηση λέγεται ότι «εξαγνίζει» τις πέντε αισθήσεις και όλες τις υπόλοιπες συνειδήσεις ούτως ώστε να μπορούμε να αντιλαμβανόμαστε όλα τα φαινόμενα ξεκάθαρα και με ακρίβεια. Επίσης, τα αισθητήρια όργανα είναι ο ενδιάμεσος ανάμεσα στο μικρό σύμπαν της ζωής μας και τον μεγάκοσμο. Ο εξαγνισμός των αισθητηρίων οργάνων, άρα, σημαίνει τέλεια αρμονία της ζωής μας με το σύμπαν, «συντονισμός» με τον ρυθμό του. Κάποιος που έχει εξαγνίσει την αίσθηση της όρασης θα δει ακόμη και το πιο συνηθισμένο τοπίο σαν ένα θαύμα που σφύζει από ζωή. Και κάποιος που έχει εξαγνίσει την αίσθηση της ακοής μπορεί να ακούει το κλάμα ενός μωρού σαν μελωδία του Μότσαρτ.
Ένα απόσπασμα από τη Διδασκαλία της Σούτρας του Λωτού, αναφέρει: «Εάν καλοί άντρες ή καλές γυναίκες αποδεχτούν και τηρήσουν αυτήν τη Σούτρα του Λωτού, εάν τη διαβάζουν, την απαγγέλλουν, την εξηγούν και την κηρύττουν ή την αντιγράφουν, τέτοιοι άνθρωποι θα αποκτήσουν οκτακόσια οφέλη του οφθαλμού, χίλια διακόσια οφέλη των αυτιών, οκτακόσια οφέλη της μύτης, χίλια διακόσια οφέλη της γλώσσας, οκτακόσια οφέλη του σώματος, και χίλια διακόσια οφέλη του νου. Με αυτά τα οφέλη θα είναι ικανά να στολίσουν τα έξη αισθητήρια όργανά τους, εξαγνίζοντάς τα όλα.»2
Αυτό το απόσπασμα αναφέρεται σε κάποια είδη άσκησης, αυτό που ο Βουδισμός ορίζει ως «οι πέντε ασκήσεις»: αποδοχή και ενστερνισμός της Διδασκαλίας της Σούτρας του Λωτού, μελέτη, απαγγελία, εξήγηση ή διδαχή και αντιγραφή της. Στον Βουδισμό του Νίτσιρεν η άσκηση της αποδοχής και ενστερνισμού του νόμου του Ναμ μιόχο ρένγκε κιο συμπεριλαμβάνουν τις πέντε ασκήσεις στην ολότητά τους. Οι πρώτες έξι συνειδήσεις εξαγνίζονται, όταν ενστερνιζόμαστε το Ναμ μιόχο ρένγκε κιο και αγωνιζόμαστε να ξεπεράσουμε τα όρια μας, μετατρέποντας τη δυστυχία σε χαρά.
Οι κουφοί και οι τυφλοί μπορούν να εξαγνίσουν κι αυτοί τις αισθήσεις τους. Η έλλειψη κάποιας αίσθησης δεν εμποδίζει τους ανθρώπους να αντιληφθούν την ουσία των πάντων ούτε η ύπαρξη τέλειας όρασης ή ακοής εγγυάται αυτόματα κάτι τέτοιο. Άσχετα από τα σωματικά μας όρια, μπορούμε, μέσω της Βουδιστικής άσκησης, να αναπτύξουμε στο έπακρο την ευσπλαχνία μας. Κατά μία έννοια, ο εξαγνισμός των αισθήσεων σημαίνει βαθιά γνώση της φύσης όλων των φαινομένων.
Χάρη στην πρόοδο της επιστήμης, τα μάτια και τ’ αυτιά μας έχουν αποκτήσει τεράστιες δυνάμεις: μπορούμε να δούμε στο μακρινό διάστημα και ν’ ακούσουμε ήχους από τα βάθη της θάλασσας. Αλλά αυτού του είδους οι δυνάμεις ισοδυναμούν με την ευτυχία; Όσο η επιστήμη προσπαθεί να κατευθύνει τις έρευνές της προς το εξωτερικό περιβάλλον, το μόνο που μπορεί να
(2 Σούτρα του Λωτού, κεφ. 19 «Οι ωφέλειες του δάσκαλου του Νόμου», σελ. 353)
παράγει είναι δυστυχία, εάν δεν υπάρχει αντίστοιχη ανάπτυξη και ωρίμανση του εσωτερικού μας κόσμου.
Επιπλέον, η επιστήμη δεν έχει ανακαλύψει ένα όργανο που θα μας επιτρέψει να βλέπουμε μέσα στην καρδιά του άλλου. Ο Βουδισμός μάς καθιστά ικανούς να κατανοήσουμε την καρδιά μας και τις καρδιές των άλλων, να καταλάβουμε πλήρως πως λειτουργεί η καρδιά. Θα μπορούσαμε να πούμε ότι ο Βουδισμός είναι η επιστήμη του πνεύματος, το φάρμακο της καρδιάς. Τελικά, εξαγνίζοντας την καρδιά – τις αντιλήψεις και τις προθέσεις μας – θέτουμε τα θεμέλια για τον εξαγνισμό των αισθητήριων οργάνων και της συνείδησής μας.
Για την Χέλεν Κέλλερ, που θριάμβευσε νικώντας τις αναπηρίες της, όντας κωφάλαλη και τυφλή, ο Μάρκ Τουέιν είπε, «Χέλεν, ο κόσμος είναι γεμάτος από μάτια που δεν βλέπουν, άδεια, απλανή, άψυχα μάτια». Ο Τουέιν τόνισε επίσης ότι οι δυο πιο ενδιαφέροντες χαρακτήρες του 19ου αιώνα ήταν ο Ναπολέων και η Χέλεν Κέλλερ, σημειώνοντας ότι, ενώ ο Ναπολέων σχεδίασε να κατακτήσει τον κόσμο με τη βία και απέτυχε, η Χέλεν Κέλλερ, φορτωμένη με το βάρος της τριπλής αναπηρίας της, πέτυχε λόγω της τεράστιας πνευματικής της δύναμης.
Η έβδομη συνείδηση: το εγώ ή ο μικρότερος εαυτός
Οι έξι πρώτες συνειδήσεις σχετίζονται με τον τρόπο που ανταποκρινόμαστε στον εξωτερικό κόσμο των καθημερινών φαινομένων. Αυτές οι λειτουργίες αναγνωρίζονται εύκολα, γιατί λαμβάνουν χώρα στην «εξωτερική επιφάνεια» του νου – δηλαδή στο συνειδητό επίπεδο. Εκτός εξαιρέσεων, όπως τα όνειρα, που η έκτη συνείδηση λειτουργεί από μόνη τις, οι πρώτες έξι συνειδήσεις ανταποκρίνονται διαρκώς στις αλλεπάλληλες πληροφορίες του περιβάλλοντός μας. Επειδή λειτουργούν συνεχώς, λεπτό προς λεπτό, είναι εύκολο να συμπεράνουμε ότι κατέχουμε έναν αναλλοίωτο εαυτό και ίσως ότι αυτός ο εαυτός εποπτεύει και ελέγχει τις έξι συνειδήσεις.
Αυτό που μας οδηγεί σ’ αυτήν την πεποίθηση της ύπαρξης ενός μόνιμου εαυτού αποκαλείται έβδομη συνείδηση. Αυτή η έβδομη βαθμίδα αντιπροσωπεύει τον εσωτερικό, πνευματικό κόσμο και είναι η γενεσιουργός αιτία της ταυτότητας του εαυτού, η οποία λειτουργεί για χάρη της αυτοσυντήρησης και ανάπτυξης. Φαίνεται να αντιστοιχεί στην Δυτική αντίληψη του εγώ.
Στην πραγματικότητα, ο εαυτός μας βρίσκεται σε διαρκή ροή, αλλάζει από στιγμή σε στιγμή, όπως το σώμα μας και όλα τα άλλα φαινόμενα. Επειδή ενστικτωδώς είμαστε «προσκολλημένοι» στον εαυτό ή το εγώ μας, τον αισθανόμαστε σαν σταθερό. Θυμόμαστε γεγονότα της ζωής μας και σχηματίζουμε εικόνα για το ποιοι είμαστε. Χωρίς αυτή την ικανότητα, θα ήταν πολύ δύσκολο να προχωρήσουμε στη ζωή. Όμως, η προσκόλληση σ’ αυτόν τον φευγαλέο εαυτό γίνεται εστία προβλήματος, όταν κάνουμε το λάθος να τον θεωρούμε σαν μία αναλλοίωτη οντότητα και κατ’ επέκταση παύουμε να ψάχνουμε την αληθινά αναλλοίωτη και βαθύτερη οντότητα.
Η έβδομη συνείδηση επίσης χαρακτηρίζεται από την δυνατότητα να διακρίνουμε τον εαυτό μας από τους άλλους, να βάζουμε όρια ανάμεσα σε μας και τους άλλους. Και είναι η δύναμη που μας ωθεί στην αυτοσυντήρηση. Χωρίς αυτήν, θα ήταν δύσκολο να λειτουργούμε στην καθημερινότητα.
5
Τελικά, όμως, αυτή η κινητήρια δύναμη ή επιθυμία μπορεί να δημιουργήσει δυστυχία. Μπορεί να μας επηρεάσει βαθιά η λειτουργία της έβδομης συνείδησης και η αντίληψη του εαυτού που παράγει, κάνοντάς μας να πιστέψουμε ότι αυτός ο αυτός είναι δεδομένος, ενώ στην πραγματικότητα δεν είναι. Η προσκόλληση σ’ αυτόν τον εαυτό μπορεί να τροφοδοτήσει τον εγωισμό και την αλαζονεία ή την αυτο-απόρριψη και την ανασφάλεια. Από την άλλη, εάν εγκαταλείψουμε αυτόν τον εαυτό οδηγούμαστε στο φόβο ότι αρνούμαστε την ύπαρξή μας. Έτσι προσκολλόμαστε στις ιστορίες που λέμε στον εαυτό μας για το ποιοι είμαστε και προσπαθούμε να εμπλουτίσουμε αυτές τις ιστορίες, προβάλλοντας τις απόψεις και τις πεποιθήσεις μας, όσα μας αρέσουν ή αντιπαθούμε, κ.λ.π., σαν να προστατεύουμε τον πυρήνα της ταυτότητας μας. Μ’ αυτόν τον τρόπο χάνουμε την επαφή με τον αληθινό εαυτό μας, που βρίσκεται σ’ ένα βαθύτερο επίπεδο της συνείδησης, και παραμένουμε αδαείς ως προς τις πραγματικές μας δυνατότητες. Η προσκόλλησή μας στον εαυτό μας της έβδομης συνείδησης, μας εγκλωβίζει σ’ ένα μικρό κελί μέσα στην απεραντοσύνη της ζωής και η ενυπάρχουσα πηγή του ανθρωπισμού μας παραμένει ανενεργή.
Ενώ η λέξη εγώ φαίνεται να χρησιμοποιείται με αρνητική έννοια, γιατί εμπεριέχει εγωιστική ή εγωκεντρική συμπεριφορά, στον Βουδισμό συνηθίζεται να θεωρείται ως «μικρότερος εαυτός». Όπως έχουμε συζητήσει σε προηγούμενα κεφάλαια, υπάρχει επίσης ένας «μεγαλύτερος εαυτός», ο αληθινός εαυτός που υπάρχει δυνητικά σε λανθάνουσα κατάσταση στα βάθη της ζωής. Ολόκληρη η Βουδιστική φιλοσοφία επικεντρώνεται στην ιδέα να σπάσουμε τα δεσμά της φυλακής του μικρότερου εαυτού για να αποκαλύψουμε τον άπειρα ευρύτερο αληθινό εαυτό. Η θεωρία της ένατης συνείδησης αναπτύχθηκε για την επίτευξη αυτού του στόχου.
Έτσι, ενώ το ευεργετικό δυναμικό της έβδομης συνείδησης είναι αναμφισβήτητο, η ικανότητά της να δημιουργεί τα «κελιά» του εγώ δεν πρέπει να παραβλεφθεί.
Η όγδοη συνείδηση: Καρμική αποθήκη
Όλες οι εμπειρίες από την τωρινή και τις προηγούμενες ζωές μας συγκεντρώνονται στην όγδοη συνείδηση, η οποία πιστεύεται ότι είναι το πεδίο που ξεπερνά τον κύκλο της γέννησης και του θανάτου. H όγδοη επίσης ονομάζεται αλάγια-συνείδηση – που στα Σανσκριτικά «αλάγια» σημαίνει «ταμιευτής» ή «αποθήκη». Αυτή η συνείδηση δέχεται τα αποτελέσματα των σκέψεων, λόγων και πράξεων και τα αποθηκεύει σαν καρμικό δυναμικό ή «σπόρους». Επειδή οι καρμικοί αυτοί σπόροι βρίσκονται μόνο σ’ αυτό το βαθύ επίπεδο της ζωής μας, δεν μπορούν να επηρεαστούν από τον εξωτερικό κόσμο. Παρ’ όλα αυτά, υπάρχει μια αμοιβαία επιρροή ανάμεσα στους σπόρους που ενυπάρχουν στην αλάγια-συνείδηση και στα επιφανειακά επίπεδα της συνείδησης, όπου τα τρία είδη δράσεων – σκέψεις, λόγια και πράξεις – λαμβάνουν χώρα.
Σε πιο πρακτικό επίπεδο, οι σπόροι που έχουν αποθηκευτεί στην αλάγια-συνείδηση επηρεάζουν τις λειτουργίες των πρώτων επτά συνειδήσεών μας. Το κάρμα επιδρά σε κάθε μέρος του σώματος και του νου. Οι άνθρωποι αναγνωρίζουν και αντιδρούν στις ίδιες συνθήκες με διαφορετικούς τρόπους, ανάλογα με την προσωπικότητά τους. Ορισμένα φυσικά γνωρίσματα, επίσης, όπως η σωματική διάπλαση, μπορεί να καθρεφτίζουν τον τρόπο ζωής, τις διατροφικές συνήθειες, τα βιολογικά χαρακτηριστικά και το περιβάλλον. Οι πνευματικές συνθήκες
6
καθρεφτίζουν επίσης τον τρόπο ζωής, την εμπειρία και τις γνώσεις. Έτσι, μέσα από τις διεργασίες του κάρμα μας, έχουμε καταλήξει στα φυσικά και πνευματικά χαρακτηριστικά που απαρτίζουν την τωρινή κατάσταση ζωής μας. Η αμοιβή ή ανταπόδοση του κάρμα κυρίως εκφράζεται με τη μορφή της εσωτερικής κατάστασης της ζωής μας. Αντανακλάται επίσης και στο εξωτερικό περιβάλλον του ατόμου ή στον κοινωνικό του περίγυρο.
Σύμφωνα με τον Τζόσεϊ Τόντα: «Όλες οι δράσεις σε προηγούμενες υπάρξεις μας περιέχονται στο σύνολό τους στη ζωή μας…Παρ’ όλο που θα θέλαμε να πούμε «Ότι κι αν έκανα στο παρελθόν είναι άσχετο,. γεννήθηκα πεντακάθαρος», δεν μπορούμε να γλιτώσουμε από το παρελθόν μας τόσο εύκολα. «Γιατί γεννήθηκα φτωχός;», «Γιατί γεννήθηκα βλάκας;», «Γιατί η επιχείρησή μου δεν πάει καλά, ενώ εγώ δουλεύω όσο πιο σκληρά μπορώ;». Η απάντηση σε όλες αυτές τις ερωτήσεις βρίσκεται στις προηγούμενές μας ζωές.»
Ο Τόντα συνέχισε: «Σύμφωνα με την ιατρική επιστήμη, μετά από μερικά χρόνια, κάθε κύτταρο του σώματός μας, από τον πυρήνα του ματιού μας μέχρι το μυελό των οστών μας, αντικαθίσταται». Βάσει αυτού, είπε, θα μπορούσαμε να αμφισβητήσουμε τα χρέη που έχουμε πάνω από μια πενταετία – με το σκεπτικό, ότι το φυσικό πρόσωπο ήταν διαφορετικό, όταν δημιουργήθηκε το χρέος από «εμάς». Παρ’ όλα αυτά ο εισπράκτορας των οφειλών μας θα έρθει σίγουρα. Με τον ίδιο τρόπο, δεν έχουμε άλλη επιλογή από το να αναλάβουμε την ευθύνη των πράξεών μας στο παρελθόν και για το κάρμα που έχουμε δημιουργήσει.
Ανεξάρτητα, όμως, από τις τωρινές συνθήκες, μπορούμε ελεύθερα να βελτιώσουμε τον εαυτό μας μέσα από τις πράξεις μας από εδώ και πέρα. Το να εισπράττουμε μια ρηχή αίσθηση ικανοποίησης από τον τρόπο που ζούμε, ή να τα βάζουμε με τον εαυτό μας για τις συνθήκες ζωής μας, ουσιαστικά δεν δημιουργεί καμιά αξία. Ο Βουδισμός μας διδάσκει να προάγουμε τη δημιουργία αξίας, την καλλιέργεια βαθύτερης σοφίας και ευσπλαχνίας. Μπορεί να κάνουμε λάθη κατά τη διάρκεια της ζωής μας, αλλά εάν αναλογιστούμε τη στάση και τη συμπεριφορά μας κατά το παρελθόν, μπορούμε να χρησιμοποιήσουμε τις λύπες και τις ατυχίες μας σαν ένα εφαλτήριο ανάπτυξης.
Η αλάγια συνείδηση και ο θάνατος
Την ώρα του θανάτου, η ζωή μας μετακινείται σε μια λανθάνουσα κατάσταση, από έμψυχη σε άψυχη, σε τρία στάδια. Πρώτον, οι δραστηριότητες των πρώτων πέντε συνειδήσεων γίνονται λανθάνουσες, ενώ η έκτη συνείδηση εξακολουθεί να λειτουργεί. Δεύτερον, η έκτη συνείδηση υποχωρεί σε αφάνεια, παραμένοντας σε λανθάνουσα κατάσταση μέσα στην όγδοη ή αλάγια-συνείδηση, ενώ η έβδομη συνείδηση παραμένει εμφανής και ενεργή σαν μια ύστατη προσκόλληση στην προσωρινή ύπαρξη. Τρίτον, η έβδομη συνείδηση, επίσης, απομακρύνεται προς λανθάνουσα κατάσταση μέσα στην αλάγια-συνείδηση. Έτσι, είναι μόνο το όγδοο και το ένατο επίπεδο της συνείδησης που απαρτίζουν το «όχημα» της αιώνιας ζωής, ταξιδεύοντας μέσα στον ατέλειωτο κύκλο της ζωής και του θανάτου.
Κατά τη διάρκεια της μετάβασης από το έμψυχο στο άψυχο, η ικανότητά μας να ανταποκρινόμαστε στα εξωτερικά ερεθίσματα γίνεται λανθάνουσα και οι ζωές μας σταθεροποιούνται σε όποια κατάσταση ζωής έχουμε εδραιώσει σαν βασική ροπή. Έτσι, καθώς ο
7
θάνατος πλησιάζει, όλο και λιγότερο μπορούμε να χρησιμοποιήσουμε εγκόσμια μέσα για να αλλάξουμε τη βασική κατάσταση ζωής μας. Ο πλούτος, η εξουσία, η κοινωνική θέση, η αγάπη των άλλων, τίποτα απ’ αυτά δεν μπορεί να μας βοηθήσει, ακόμη και σπουδαίες σκέψεις και φιλοσοφίες, εάν τις έχουμε κατανοήσει μόνο επιφανειακά. Χωρίς να τις έχουμε κάνει κομμάτι της ζωής μας, θα αποδειχτούν άχρηστες μπροστά στον επικείμενο θάνατο. Καθώς η ζωή γλιστρά προς μια λανθάνουσα κατάσταση, η δύναμή μας να επηρεάζουμε και να επηρεαζόμαστε από το περιβάλλον χάνεται.
Η αλάγια-συνείδηση πολλές φορές αποκαλείται «μη αφανίσιμη», γιατί οι καρμικοί σπόροι που είναι αποθηκευμένοι σ’ αυτήν δεν εξαφανίζονται με το θάνατο. Οι προσωπικές μας ζωές συνοδεύονται στη λανθάνουσα φάση με όλα τα αποθηκευμένα αποτελέσματα του κάρμα μας. Παρ΄ όλο που οι συνήθειες, οι δεξιότητες, οι ικανότητες, τα γνωρίσματά μας και ό,τι άλλο σχετικό δεν μεταφέρονται, τα στοιχεία που θα καθορίσουν την κατάσταση ζωής μας μετά το θάνατο παραμένουν στην αλάγια-συνείδηση. Για παράδειγμα, η αλάγια-συνείδηση κάποιου που είχε εδραιώσει τη ροπή προς την κατάσταση ζωής της κόλασης, θα περάσει μέσα στο θάνατο, από αδυσώπητα δεινά που προέρχονται από αιτίες που δημιούργησε όσο ήταν ζωντανός. Ένα άτομο που διαρκώς κυριαρχούνταν από επιθυμίες, θα ταλαιπωρείται από στέρηση ακόμα περισσότερο μετά το θάνατο.
Η καρμική μας ενέργεια επηρεάζει αμοιβαία αυτούς που αγαπάμε (ζωντανούς και νεκρούς) και στην πραγματικότητα ολόκληρη την ανθρωπότητα. Επηρεάζει ακόμη και τα ζώα και τα φυτά. Μια θετική αλλαγή στην καρμική ενέργεια στα βάθη της ζωής κάποιου γίνεται ένα γρανάζι για την αλλαγή στη ζωή των άλλων ανθρώπων, γι’ αυτό η εσωτερική αναμόρφωση ενός ατόμου ή «ανθρώπινη επανάσταση», μπορεί ν’ αλλάξει το πεπρωμένο της οικογένειάς του και της κοινωνίας.
Είναι σημαντικό να θυμόμαστε ότι όσο είμαστε ζωντανοί, ο εαυτός μας αλλάζει από τη μια στιγμή στην άλλη. Διαρκώς δημιουργούμε νέες αιτίες με σωματικές και πνευματικές δράσεις. Τα αποτελέσματα των προηγούμενων αιτιών αποκαλύπτονται μέσω αυτής της διαδικασίας, προκαλώντας με την σειρά τους περισσότερες αλλαγές και προσφέροντάς μας περισσότερες ευκαιρίες να δημιουργήσουμε νέες καρμικές αιτίες. Παρ’ όλο που μπορούμε να δημιουργήσουμε νέους καρμικούς σπόρους, ωστόσο, η αλάγια συνείδηση δεν μπορεί ποτέ να ξεφύγει εντελώς από αυταπάτες. Απόλυτη αγνότητα βρίσκεται μόνο στην ένατη συνείδηση.
Η ένατη συνείδηση: Αγνότητα, μεγαλύτερος εαυτός, φύση του Βούδα
Όχι μόνο οι σκέψεις μας αλλά και οι λέξεις και οι πράξεις μας εγγράφονται βαθιά στη ζωή μας. Το κάρμα μας συνδυάζει τόσο το καλό όσο και το κακό, τη φώτιση και την πλάνη, αντίθετες δυνάμεις που βρίσκονται σε μια ατέλειωτη πάλη. Βασισμένοι στην ευσπλαχνία, μπορούμε να εγείρουμε την αποφασιστικότητα να δημιουργούμε αιτίες που αντισταθμίζουν τα καρμικά αποτελέσματα που εντυπώθηκαν λόγω πλάνης, στην αλάγια-συνείδηση. Μπορούμε να προχωρήσουμε στην αναμόρφωση του εαυτού μας γκρεμίζοντας τα τείχη του εγωισμού μας και αφιερώνοντας τη ζωή μας προς όφελος των άλλων. Μ’ αυτόν τον τρόπο, μπορούμε να επηρεάσουμε σημαντικά την αλάγια-συνείδηση.
8
Θεωρητικά, για να ξεπεράσουμε τις αρνητικές επιδράσεις των κακών αιτιών του παρελθόντος, θα έπρεπε να αφιερώσουμε τόσο χρόνο κάνοντας καλές αιτίες, όσο χρόνο χρειάστηκε για να συσσωρευτούν οι κακές αιτίες από το άπειρο παρελθόν, αντικαθιστώντας κάθε κακό σπόρο στην αποθήκη με έναν αντίστοιχο καλό σπόρο έναν προς έναν. Και θα έπρεπε πολύ προσεκτικά να αποτρέψουμε την πρόσθεση νέων κακών αιτιών! Η αλλαγή του πεπρωμένου μας θα ήταν αδύνατη, αφού ζούμε σε αυτή την «διεφθαρμένη εποχή», όπως την ονομάζουν μερικά Βουδιστικά γραπτά και στην οποία δεν γίνεται να μη δημιουργήσουμε νέες κακές καρμικές αιτίες. Αλλά αυτή η ζοφερή προοπτική προέρχεται από τη θεωρία της αιτίας και του αποτελέσματος, βασισμένη μόνο στις πρώτες οκτώ συνειδήσεις.
Η θεωρία των εννέα συνειδήσεων εξηγεί ότι μπορούμε ριζικά να διασπάσουμε το συσσωρευμένο κακό κάρμα. Ο Νίτσιρεν διδάσκει ότι ακόμη και οι λιγότερο ενάρετοι άνθρωποι που έχουν διαπράξει μεγάλα αδικήματα, προσεγγίζοντας το βάθος της ζωής, θα απολαύσουν τα ίδια αποτελέσματα, σαν να είχαν κάνει πολλές καλές αιτίες στο παρελθόν. Πώς συμβαίνει αυτό;
Η ένατη ή αμάλα-συνείδηση είναι το κλειδί για τη μεταμόρφωση της δυναμικής της αλάγια-συνείδησης. Η Σανσκριτική λέξη αμάλα σημαίνει «αγνή», «αλέκιαστη» ή «ακηλίδωτη». Όπως και το όνομά της υποδηλώνει, η αμάλα-συνείδηση παραμένει αιώνια αμόλυντη από τις καρμικές προσθήκες. Η καρμική αποθήκη, με συγκεντρωμένους όλους τους κακούς καρμικούς σπόρους, έχει μολυνθεί με τα τρία δηλητήρια, που μοιάζουν με τα αέρια που αναβλύζουν από ένα σκουπιδότοπο. Ένας πεντακάθαρος χείμαρρος ξεπηδά από τα βάθη της ζωής μας όταν το ένατο επίπεδο της συνείδησης ανοίξει και όλες οι ακαθαρσίες ταυτόχρονα και άμεσα απομακρύνονται, όπως τα σκουπίδια του δρόμου που ξεπλένονται από μια ανοιξιάτικη μπόρα.
Η ένατη συνείδηση είναι η ίδια η θεμελιώδης πραγματικότητα όλων των πραγμάτων και ισοδυναμεί με τη συμπαντική φύση του Βούδα. Ο Βουδισμός διδάσκει ότι μπορούμε να αλλάξουμε το βαθύτερό μας κάρμα αντλώντας από αυτό το εσωτερικό δυναμικό της ζωής μας, αντί να ζητήσουμε την επέμβαση ενός εξωτερικού θεού.
Η αμάλα-συνείδηση είναι καθαρή ζωτική δύναμη, η δύναμη να ζεις, και αντιπροσωπεύει την ορμή για μια καλύτερη ζωή. Είναι ο ανώτερος εαυτός που δουλεύει για την ευτυχία όλων. Η δύναμη που φτιάχνει όλους τους ανθρώπους απόλυτα ευτυχισμένους είναι η λειτουργία του Βούδα. Γι’ αυτό η ένατη συνείδηση είναι γνωστή σαν συνείδηση του Βούδα. Επίσης αποκαλείται φύση του Ντάρμα, που υποδηλώνει το δυναμικό της φώτισης σε κάθε ον. Η αγνή αμάλα-συνείδησή μας, μάς επιτρέπει να μεταμορφώσουμε ολόκληρο τον αλληλένδετο ιστό από λανθάνουσες αιτίες και αποτελέσματα, που απαρτίζουν την αλάγια-συνείδηση, έτσι ώστε να βασίζεται στη σοφία του Βούδα και όχι στην πλάνη.
Η αξιοποίηση της αμάλα-συνείδησης επιδρά σε όλες τις υπόλοιπες συνειδήσεις και γίνεται η αιτία να εκφράσουν την τεράστια δύναμη και την ατέλειωτη σοφία της φύσης του Βούδα. Από τη σκοπιά της αμάλα-συνείδησης, μπορούμε να δούμε ότι η καρμική μας συσσώρευση είναι στην ουσία ευκαιρίες για την εκδήλωση της δικής μας κατάστασης ζωής του Βούδα. Η έβδομη συνείδηση, όπου ξεχωρίζουμε τον εαυτό μας από τους άλλους, γίνεται η «έδρα της αντίληψης» μέσα από την οποία αντικρίζουμε κάθε τι ως εξίσου πολύτιμο και σεβαστό. Μ’ άλλα λόγια, μπορούμε να ξεπεράσουμε το μικρό μας εγώ και να αναγνωρίσουμε την ισότητα όλων. Η έκτη
9
συνείδηση θα απορρίψει τις λανθασμένες προκαταλήψεις της και θα αποδεχθεί την ατομική αξία όλων των πραγμάτων. Οι πέντε αισθήσεις ή συνειδήσεις θα συμβάλλουν στην ολοκλήρωση του έργου του Βούδα.
Η θεωρία των εννέα συνειδήσεων, αναλύοντας τα διάφορα στρώματα της ζωής ενός ατόμου και ταυτόχρονα ρίχνοντας φως στην ολότητα αυτής της ζωής, πλουτίζει με οξυδερκείς απόψεις τα πεδία της ιατρικής και της ψυχιατρικής. Τις τελευταίες δεκαετίες, οι θεραπευτικές ψυχοσωματικές μέθοδοι έχουν συμπεριλάβει πολλές ιδέες που σχετίζονται με τον Βουδισμό. Για παράδειγμα, στην προσπάθειά τους να θεραπεύσουν ανθρώπους που πάσχουν από μνησικακία και εχθρότητα, οι γιατροί εφαρμόζουν μια θεραπεία συγγενή με την Βουδιστική ευσπλαχνία. Συμβουλεύουν τον ασθενή να σχηματίσει μια καθαρή νοητική εικόνα του ατόμου που είναι το αντικείμενο του μίσους. Μετά λένε στον ασθενή να φαντάζεται ότι σ’ αυτό το άτομο συμβαίνουν καλά πράγματα, όπως να απολαμβάνει την αγάπη, την προσοχή, να αποκτά χρήματα ή ότι άλλο πιστεύει ο ασθενής ότι, ο άνθρωπος που μισεί, θα ήθελε να αποκτήσει περισσότερο.
Παρόμοια, ο Σακιαμούνι αναφέρεται σε ένα είδος διαλογισμού στον οποίο αρχικά κάποιος σχηματίζει ευσπλαχνικές σκέψεις για τους αγαπημένους του και μετά επεκτείνει αυτές τις σκέψεις για τους ανθρώπους που αντιπαθεί. Μ’ αυτόν τον τρόπο, μαθαίνει κάποιος να κυριαρχεί στο θυμό του, που είναι μια μεγάλη πηγή αυταπάτης και καταστροφικών επιθυμιών.
Η αξιοποίηση της εσωτερικής μας σοφίας, της ευσπλαχνίας και της ζωτικής μας ενέργειας είναι σημαντική υπόθεση. Η πλήρης αξία της θεωρίας των εννέα συνειδήσεων αποδεικνύεται μόνο, όταν έμπρακτα κάποιος εμφανίζει την ένατη συνείδηση ή κατάσταση ζωής του Βούδα.
Ο Νίτσιρεν έδωσε συγκεκριμένη έκφραση για την αμάλα-συνείδηση, τη θεμελιώδη πραγματικότητα της ζωής, στο Ναμ μιόχο ρένγκε κιο. Μ’ αυτόν τον τρόπο άνοιξε το δρόμο, μέσα από τον οποίο, όλοι οι άνθρωποι μπορούν να εκδηλώσουν τη φύση τους του Βούδα, εμφανίζοντας τον λανθάνοντα μεγαλύτερο εαυτό. «Το σώμα είναι το παλάτι της ένατης συνείδησης, της αναλλοίωτης πραγματικότητας», έγραψε, και συμπλήρωσε ότι ψάλλοντας Ναμ μιόχο ρένγκε κιο είναι ο τρόπος που αποκαλύπτει τη φύση του Βούδα που ενυπάρχει στη ζωή μας, επιτρέποντάς της να ξεχυθεί και να εξαγνίσει τη ζωή μας από μέσα προς τα έξω.
Ο Νίτσιρεν επίσης έγραψε: «Πρέπει να βασίζεις το νου σου στην ένατη συνείδηση και να ασκείσαι σύμφωνα με τις έξι συνειδήσεις». Με την εδραίωση της πίστης στη θεμελιώδη πραγματικότητα και ενσωματώνοντας τη Βουδιστική άσκηση στην καθημερινή μας ζωή, μπορούμε να αποκτήσουμε απεριόριστη σοφία, δύναμη και ευσπλαχνία, μπορούμε να επιτύχουμε μια ουσιαστική εσωτερική αναμόρφωση και να εγκαταστήσουμε ένα ακλόνητο θεμέλιο αληθινής ευτυχίας. Σε αναλογία, ενώ ένα κομμάτι ξύλου που επιπλέει σ’ ένα ποτάμι θα παρασυρθεί μακριά στο έλεος του ρεύματος, ούτε τα πιο ισχυρά ρεύματα δεν μπορούν να μετακινήσουν ένα νησί από βράχο.
Ο Τζόσεϊ Τόντα συνήθιζε να τονίζει ότι το να κατέχουμε την κατάσταση ζωής του Βούδα ή της απόλυτης ευτυχίας, σημαίνει να έχουμε την ικανότητα να αισθανόμαστε χαρά κάτω από οποιεσδήποτε συνθήκες. Έλεγε: «Όταν επιτυγχάνεις την απόλυτη ευτυχία, δεν έχεις οικονομικά προβλήματα και απολαμβάνεις καλή υγεία. Το σπιτικό σου είναι ειρηνικό, οι επιχειρήσεις σου πάνε μια χαρά, η καρδιά σου είναι γεμάτη με μια αίσθηση αφθονίας και κάθε τι που βλέπεις ή
10
ακούς σε κάνει να σκέφτεσαι, «Τι υπέροχα!» Όταν ο κόσμος είναι έτσι για σένα, τότε αυτός ο κόσμος … γίνεται η χώρα του Βούδα. Αυτό σημαίνει η επίτευξη της φώτισης του Βούδα». Έλεγε ακόμα ότι κι ένα καβγαδάκι με τον/την σύντροφό σου, για παράδειγμα, μπορεί να είναι διασκεδαστικό. και ότι όταν θυμώνεις, να το κάνεις με ευχαρίστηση.
Η ευτυχία δεν εξαρτάται απόλυτα από το περιβάλλον. Υπάρχουν άνθρωποι που ζουν σε παλάτια και περνούν τον καιρό τους μέσα στα δάκρυα. Ούτε, πάντως, η ευτυχία μας είναι εντελώς ανεξάρτητη από το περιβάλλον μας. Ποιοι, για παράδειγμα, θα υποστήριζαν ειλικρινά ότι είναι ευτυχισμένοι, εάν δεν έχουν να ταΐσουν τα παιδιά τους; Ένα άτομο που ελέγχεται από ένα αρνητικό περιβάλλον υποφέρει, ενώ κάποιος που μπορεί να ελέγχει και να επηρεάζει μια δύσκολη περίσταση είναι ευτυχισμένος. Γι’ αυτό μπορούμε να πούμε ότι ένα άτομο με δυνατή ζωτική δύναμη είναι ευτυχισμένο.
Κοιτώντας μπροστά
Η φιλοσοφία των εννέα συνειδήσεων διευκρινίζει τη διαφορά μεταξύ σοφίας και πλάνης, που είναι και οι δύο λειτουργίες της ζωής. Οι πρώτες οκτώ συνειδήσεις εμφανίζονται σαν πλάνη, ενώ η ένατη συνείδηση θεωρείται η επικράτεια της σοφίας. Η διδασκαλία των εννέα συνειδήσεων ανοίγει μια λεωφόρο για τη μετατροπή της αυταπάτης (οκτώ συνειδήσεων) σε σοφία (την ένατη αμάλα-συνείδηση).
Η θεωρία των εννέα συνειδήσεων απεικονίζει την πολυπλοκότητα της ανθρώπινης ύπαρξης καθώς επίσης την αναγκαιότητα να ανοίξουμε την ένατη συνείδηση ή κατάσταση ζωής του Βούδα, την άσπιλη ζωτική δύναμη που καθαρίζει ολόκληρη την ύπαρξή μας από την αυταπάτη, καθιστώντας μας ικανούς να γίνουμε απόλυτα ευτυχείς.
Εάν η ζωτική μας δύναμη είναι ασθενική και εύθραυστη, ακόμα και μικρά προβλήματα μπορούν να μας καταβάλλουν και να μας κάνουν δυστυχισμένους. Ενισχύοντας τη ζωτική μας δύναμη, έστω και λίγο, αποκτούμε τη δύναμη να αντιμετωπίσουμε προβλήματα, μέσα στο σπίτι μας, για παράδειγμα. Βγαίνοντας έξω στην κοινωνία όμως, ίσως βρεθούμε αντιμέτωποι με προβλήματα εκεί. Ή από την άλλη, αναπτύσσουμε επαρκή ζωτική δύναμη και έτσι μπορούμε να επιλύσουμε ακόμη και θέματα που σχετίζονται με την ειρήνη και την πρόοδο του έθνους μας. Αλλά ακόμα θα έχουμε να αντιμετωπίσουμε το συχνό άγχος για τα δεινά της γέννησης, των γηρατειών, της αρρώστιας και του θανάτου.
Η Σούτρα του Λωτού, που η ουσία της αποκρυσταλλώνεται στη φράση Ναμ μιόχο ρένγκε κιο, μας καθιστά ικανούς να αντλούμε τη ζωτική δύναμη του σύμπαντος, έτσι ώστε, ό,τι κι αν συμβεί, δεν θα περιοριζόμαστε ποτέ από τις δυσκολίες μας.
Η ενίσχυση της ζωτικής μας δύναμης και η αποκάλυψη της φύσης μας του Βούδα είναι τα φυσικά και σίγουρα αποτελέσματα της άσκησής μας στις διδασκαλίες του Βουδισμού του Νίτσιρεν.
Από το βιβλίο του προέδρου της SGI, Νταϊσάκου Ικέντα:
[“Unlocking the Mysteries of Birth and Death” («Ξεκλειδώνοντας τα μυστήρια της γέννησης και του θανάτου»), σελ. 153-167]

Όλοι γνωρίζουμε πώς η διάθεσή μας μπορεί να επηρεαστεί όταν έχουμε μια ασθένεια ή κάποιο πρόβλημα υγείας. Η γενική μας υγεία εξαρτάται τόσο από τη σωματική όσο και την ψυχική μας ευεξία.
Η αρχή της «ταύτισης σώματος και νου» είναι μια μετάφραση της ιαπωνικής έκφρασης «σίκισινφούνι», που θα μπορούσε να διατυπωθεί και ως «το σώμα και ο νους μας εμφανίζονται ως δύο διαφορετικά πράγματα, αλλά ουσιαστικά ταυτίζονται». Είναι λογικό να αναρωτηθούμε πώς γίνεται το σώμα μας ως κάτι υλικό να μη διαφοροποιείται από τις νοητικές και πνευματικές όψεις της ζωής μας. Όταν όμως το σώμα μας νοσεί, η γενική μας διάθεση ή κατάσταση ζωής μας όντως μπορεί να πέσει, και όταν νιώθουμε αγχωμένοι αυτό μπορεί με τη σειρά του να επηρεάσει το σώμα μας.
Σε αυτό το σημείο είναι χρήσιμο να παρουσιάσουμε μια αρχή που ονομάζεται «οι τρεις αλήθειες», η οποία εξετάζει κάποιες ιδέες που διέπουν τη φιλοσοφία του Βουδισμού του Νίτσιρεν.
Η πρώτη αλήθεια (στα ιαπωνικά κε) είναι ότι τα πάντα, κάθε φαινόμενο, υποβάλλεται σε ένα κύκλο δημιουργίας, ανάπτυξης, εξέλιξης, ωρίμανσης και στη συνέχεια παρακμής προτού φτάσει στο τέλος της παραγωγικής του φάσης. Με λίγα λόγια, αυτή η αλήθεια επιβεβαιώνει την παροδικότητα των φαινομένων. Αυτό ισχύει ιδιαίτερα όσον αφορά τις φυσικές μας ιδιότητες, δηλαδή τα σώματά μας, κι επίσης ισχύει και για άλλα φαινόμενα που μπορούμε να αντιληφθούμε με τις αισθήσεις μας. Όσον αφορά στις φάσεις του ρυθμού της ζωής, αυτή η αλήθεια αναφέρεται στη φάση όπου είμαστε ζωντανοί και διαθέτουμε φυσικό σώμα.
Η δεύτερη αλήθεια (στα ιαπωνικά κου) φαίνεται να έρχεται σε αντίθεση με αυτή την ιδέα της προσωρινής ύπαρξης, λέγοντάς μας πως υπάρχει μια ουσιώδης όψη σε όλες τις μεταβαλλόμενες διαδικασίες της ζωής. Για παράδειγμα, πριν τα φαινόμενα εμφανιστούν με την υλική τους μορφή και αφού ολοκληρώσουν τον κύκλο της ύπαρξής τους, η ουσιώδης τους φύση υπάρχει στο σύμπαν. Αυτή η αλήθεια μας υπενθυμίζει ότι από την βουδιστική οπτική δεν είμαστε μόνο σάρκα και οστά, βιολογικά κύτταρα και χημικά στοιχεία, αλλά έχουμε επίσης πνευματική ενέργεια, την οποία συνειδητοποιούμε μέσω των σκέψεων και της ζωής μας. Όσον αφορά στις φάσεις του ρυθμού της ζωής, αυτή η αλήθεια αναφέρεται στις λανθάνουσες φάσεις, προτού συλληφθούμε και αφότου έχουμε πεθάνει. Επομένως, από τη μία, ο Βουδισμός εξηγεί ότι τα πάντα είναι προσωρινά, και ταυτόχρονα ότι υπάρχει κάποιου είδους ενέργεια, προτού ένα υλικό ον δημιουργηθεί.
Όταν σκέφτομαι τι έχει συμβεί στο σώμα μου, γνωρίζω ότι δεν μοιάζω και πολύ με το πώς ήμουν όταν ήμουν πέντε ή δεκαπέντε ή όταν ήμουν είκοσι πέντε χρονών. Τα κύτταρα του σώματός μου είναι απασχολημένα με το να αντικαθίστανται διαρκώς και παρόλο που γνωρίζω πως το αγόρι στη φωτογραφία είμαι εγώ, έχουν γίνει πολλές αλλαγές μέσα στα χρόνια. Γενικά όμως, παρά τις αλλαγές στο σώμα μου, εξακολουθώ να είμαι εγώ. Ωστόσο, τα κύτταρα στο σώμα μου είναι φτιαγμένα από χημικά στοιχεία, το καθένα από τα οποία αποτελείται από άτομα που είναι επίσης σε συνεχή ροή, έχοντας τον δικό τους χημικό τρόπο να δονούνται και να αλλάζουν εμφανώς. Σε ποιο βαθμό απαρτίζομαι από τα ίδια στοιχεία που είχα, όταν ήμουν παιδί;
Κάτι, ωστόσο, διατήρησε την ακεραιότητά μου: αυτό το κάτι που διατηρείται σταθερά, η όψη της ζωής που διασφαλίζει ότι είμαι μια συνέχεια του ατόμου που ήμουν δέκα, είκοσι, τριάντα, σαράντα χρόνια πριν. Τελικά, τι είναι αυτό;
Η τρίτη αλήθεια (στα ιαπωνικά τσου) συνδέει τις ιδέες των πρώτων δύο αληθειών και λέει ότι υπάρχει κάτι στη ζωή που εξασφαλίζει τη συνοχή μεταξύ αυτών των δύο φάσεων. Αυτή περιγράφεται στον Βουδισμό του Νίτσιρεν ως η Μέση Οδός.
Η ιδέα της Μέσης Οδού αναπτύχθηκε αρχικά όταν ο Σακιαμούνι Βούδας είδε ότι ούτε μια ζωή ηδονιστικών επίγειων απολαύσεων, ούτε μια ζωή αμιγώς πνευματικών επιδιώξεων θα μπορούσε να φέρει γνήσια ευτυχία. Συνειδητοποίησε ότι η αληθινή φύση της ζωής ήταν κάτι άλλο που υπερέβαινε τόσο τις σωματικές όσο και τις πνευματικές επιδιώξεις. Καθώς αναπτύχθηκε ο Βουδισμός, η έκφραση «η Μέση Οδός» χρησιμοποιείτο για να περιγράψει τη συνέχεια στον εξελισσόμενο ρυθμό της ζωής: από τη λανθάνουσα κατάσταση εμφανίζεται μια σωματική ύπαρξη (που μετά μεγαλώνει, ωριμάζει, στη συνέχεια παρακμάζει και πεθαίνει) πριν επιστρέψει και πάλι στη λανθάνουσα κατάσταση. Τότε, όταν οι συνθήκες είναι κατάλληλες, η ενέργεια εκδηλώνεται ως μια άλλη σωματική ύπαρξη και ούτω καθεξής.
Επομένως, ενώ βλέπουμε ότι υπάρχουν τόσο υλικές όσο και μη υλικές όψεις στη ζωή μας, συνειδητοποιούμε επίσης ότι δεν μπορούμε να αγνοήσουμε καμία από αυτές. Αντίθετα, ο Νίτσιρεν Νταϊσόνιν μας έδειξε ότι μπορούμε να εναρμονίσουμε και να ενεργοποιήσουμε τόσο τις σωματικές όσο και τις πνευματικές όψεις ψάλλοντας Ναμ μιόχο ρένγκε κιο, που είναι η έκφραση αυτής της Μέσης Οδού, αυτής της συνεκτικής, σταθερής όψης της ζωής που επιθυμεί να κάνει τη ζωή να εκδηλώσει το μέγιστο δυναμικό της και να δημιουργήσει την υπέρτατη αξία. Ψάλλοντας κάνουμε να εκδηλωθεί η συμπαντική ενέργεια που διαπερνά όχι μόνο τη δική μας ζωή, αλλά και όλα τα φαινόμενα, και αυτή είναι η εκδήλωση της αιωνιότητας της ζωής τόσο στη ζωή όσο και στον θάνατο.
Αν πάρουμε το παράδειγμα ενός νομίσματος με τις δυο του όψεις: κορώνα και γράμματα. Αυτές οι δύο όψεις δεν διαχωρίζονται. Ακόμα κι αν μπορούσαμε να χωρίσουμε ένα νόμισμα στα δύο, με την κορώνα από τη μία και τα γράμματα από την άλλη, θα καταλήγαμε με κάτι που δεν θα ήταν αυτό που ήταν αρχικά, δηλαδή ένα νόμισμα. Θα ήταν άχρηστο σε ένα κατάστημα ή σε μια τράπεζα. Είναι πολύ καλύτερα να κρατήσουμε το νόμισμα ακέραιο και χρήσιμο. Θα μπορούσαμε να πούμε ότι η ιδέα του νομίσματος διαπερνά όλο το αντικείμενο, τόσο την κορώνα όσο και τα γράμματα. Με παρόμοιο τρόπο, ο Βουδισμός παρατηρεί τη «ζωή» και εξηγεί ότι, ενώ η υλική της και η μη υλική της όψη εμφανίζονται ως δύο πολύ διαφορετικά πράγματα, στην πραγματικότητα η κάθε μία είναι μια από τις όψεις της ζωής και των δυνατοτήτων της. Η Μέση Οδός είναι έκφραση της τρίτης αλήθειας ότι η ζωή έχει μια όψη προσωρινής ύπαρξης τη στιγμή που εκδηλώνεται σε ένα υλικό σώμα, καθώς επίσης και μια άλλη που επιτρέπει την επάνοδο σε λανθάνουσα κατάσταση. Η ζωή επομένως εναλλάσσεται από τη μία κατάσταση στην άλλη σε έναν αιώνιο κύκλο.
Επομένως τι σημαίνουν όλα αυτά για εμάς;
Οι βιολόγοι θα πουν ότι η ανθρώπινη ζωή ξεκινά με τη σύλληψη και όσον αφορά το υλικό μας σώμα θα έχουν πέσει μέσα. Η βουδιστική άποψη είναι ότι πριν τη σύλληψη η μη-υλική ενέργεια της ζωής μου περίμενε σε λανθάνουσα κατάσταση μέσα στο σύμπαν, έως ότου να εμφανιστούν οι κατάλληλες αιτίες και συνθήκες. Κάποια στιγμή στο μέλλον, όταν το σώμα μου δεν θα μπορεί πλέον να λειτουργήσει, αυτό θα είναι το τέλος αυτής της παροδικής μου ύπαρξης, αλλά η μη-υλική θα συνεχιστεί, θα ενωθεί με την ενέργεια του σύμπαντος και θα επιστρέψει στη λανθάνουσα μορφή.
Επομένως, αν το σώμα και ο νους μου είναι και τα δύο εκφράσεις του Νόμου του σύμπαντος (που περιγράφεται ως Ναμ μιόχο ρένγκε κιο), όταν υπάρχει δυσαρμονία κάπου στη ζωή μου αυτό θα γίνει εμφανές είτε στη σωματική μου υγεία και ευεξία είτε στην πνευματική κατάσταση της ζωής μου. Αν θέλω να εδραιώσω και πάλι την αρμονία, το καλύτερο σημείο εκκίνησης είναι να ενεργοποιήσω το Ναμ μιόχο ρένγκε κιο, τη φύση του Βούδα, στη ζωή μου. Φυσικά, ο Βουδισμός αναγνωρίζει την αξία των κατάλληλων ιατρικών διαδικασιών και θεραπειών (σε καμία περίπτωση δεν πρέπει να θεωρούμε ότι το να ψάλλουμε από μόνο του επαρκεί). Όταν συντονιζόμαστε με τον συμπαντικό νόμο που εναρμονίζει τόσο την υλική όσο και τη μη- υλική όψη της ζωής, αναπτύσσουμε τη σοφία να γνωρίζουμε ποια δράση πρέπει να αναλάβουμε και αντλούμε επίσης τεράστια προστασία από το περιβάλλον, βρίσκοντας τους κατάλληλους γιατρούς με την καλύτερη γνώση για την κατάστασή μας και την καλύτερη αγωγή.
Τώρα μπορούμε να επανέλθουμε στην ταύτιση σώματος και νου, ή στα ιαπωνικά σίκισινφούνι. Το σίκι αναφέρεται σε όλα τα υλικά και σωματικά φαινόμενα, συμπεριλαμβανομένου του ανθρωπίνου σώματος. Το σιν αναφέρεται σε όλα τα πνευματικά, αφανή φαινόμενα, συμπεριλαμβανομένων της λογικής, του συναισθήματος και της βούλησης. Το φούνι κυριολεκτικά σημαίνει «δύο αλλά όχι δύο».
Επειδή τόσο το σώμα όσο και ο νους είναι το καθένα έκφραση της Μέσης Οδού ή του Ναμ μιόχο ρένγκε κιο, αυτό το σώμα και ο νους είναι ένα. Το σώμα μας είναι η υλική έκφραση του Ναμ μιόχο ρένγκε κιο και ο νους και το πνεύμα μας είναι η μη-υλική εκδήλωση του ίδιου Νόμου, του Ναμ μιόχο ρένγκε κιο.
Αν το σώμα μου δεν είναι υγιές, υπάρχει ο κίνδυνος η κατάσταση της ζωής μου να επηρεαστεί από αυτή τη συνθήκη. Για παράδειγμα, μπορεί να είναι πολύ αποκαρδιωτικό να είσαι σωματικά ανήμπορος ή εξαιρετικά τρομακτικό και αγχογόνο να αντιμετωπίζεις μια δυνητικά θανάσιμη ασθένεια. Παράλληλα ,όταν συνεργαζόμαστε με τους γιατρούς ,για να βρούμε την καλύτερη ιατρική λύση για τη σωματική μας νόσο, μπορούμε επίσης να επηρεάσουμε θετικά την κατάσταση, υιοθετώντας οι ίδιοι μια αποφασιστική στάση απέναντι στο πρόβλημα που αντιμετωπίζουμε. Επομένως, πιστεύω ότι το καλύτερο πράγμα τόσο για το σώμα όσο και για τον νου μου είναι να ανεβάσω την κατάσταση της ζωής μου και να αποκαλύψω την καλύτερη δυνατή κατάσταση: τη Φώτιση του Βούδα, την οποία επιτυγχάνω ψάλλοντας Ναμ μιόχο ρένγκε κιο.
Αναγνωρίζεται ολοένα και περισσότερο ότι ο νους μας μπορεί να έχει ισχυρή επίδραση στο σώμα μας. Για παράδειγμα, αν ο νους μας επηρεάζεται αρνητικά, ίσως από το στρες του εικοστού πρώτου αιώνα, αυτό μπορεί να οδηγήσει σε σωματικά συμπτώματα (κάποια συχνά παραδείγματα είναι οι αυτοαποκαλούμενες ψυχοσωματικές παθήσεις, όπως το έκζεμα, η ψωρίαση, τα έλκη, η υψηλή αρτηριακή πίεση, οι καρδιακές παθήσεις). Ενώ αναζητούν την καλύτερη και πιο κατάλληλη ιατρική φροντίδα οι ασκούμενοι στον Βουδισμό του Νίτσιρεν χρησιμοποιούν επίσης την πίστη τους, την άσκηση και τη μελέτη για να ανακουφίσουν το στρες και με αυτό τον τρόπο να δημιουργήσουν επίσης μια σπουδαία αιτία, για να μειώσουν και να μεταβάλουν την σωματική τους κατάσταση.
Πολλά μέλη της SGI έχουν βελτιώσει την υγεία τους και τη σωματική τους κατάσταση ψάλλοντας Ναμ μιόχο ρένγκε κιο. Γνώρισα αυτή την άσκηση όταν ανάρρωνα μετά από ένα δυστύχημα με τη μοτοσικλέτα μου, στο οποίο είχα σπάσει το πόδι μου. Δεν θεραπεύτηκα ξαφνικά ως εκ θαύματος ,όταν άρχισα να ψάλλω, αλλά γρήγορα ανέπτυξα μια θεραπευτική πνευματική στάση, η οποία με τη σειρά της βοήθησε τη διαδικασία της σωματικής ανάρρωσης. Η κατανόηση αυτής της σύνδεσης ανάμεσα στο σώμα και τον νου υπήρξε πολύ χρήσιμη σε άλλες περιστάσεις, όταν η μία ή η άλλη όψη ήταν εξουθενωμένη ή απορρυθμισμένη.
Επομένως, αν επιθυμούμε να είμαστε αληθινά ευτυχισμένοι, μπορούμε να ακολουθούμε την εντολή του Γιουβενάλη προς τους νέους της Ρώμης να αποκτήσουν έναν υγιή νου μέσα σε ένα υγιές σώμα1. Ως Βουδιστές του Νίτσιρεν γνωρίζουμε την αιτία που εξασφαλίζει ότι τόσο το σώμα όσο και ο νους μας είναι σε αρμονία με τον ίδιο τον ρυθμό της ζωής. Με το Ναμ μιόχο ρένγκε κιο, μπορούμε να είμαστε υγιείς τόσο στο σώμα όσο και στον νου.

1 Η φράση ‘Orandum est ut sit mens sana in corpora sano’, («Θα πρέπει να προσεύχεστε για ένα υγιή νού σε ένα υγιές σώμα») ανήκει στον Γιουβενάλη [55-135 μ.Χ.], από το έργο του Σάτιρα Χ. Αργότερα εξελληνίστηκε και καθιερώθηκε ως «νους υγιής εν σώματι υγιεί» (Σ.τ.Μ.)

ΕΣΟ ΦΟΥΝΙ –
Η αρχή της ταύτισης του εαυτού με το περιβάλλον

Μια βουδιστική απάντηση στην κλιματική κρίση

Ρόμπερτ Χάρραπ, Γενικός Διευθυντής SGI-UK (Ηνωμένο Βασίλειο)
Τα ακόλουθα αποτελούν τμήμα μιας μεγαλύτερης ομιλίας του Γενικού Διευθυντή της SGI Ηνωμένου
Βασιλείου, Ρόμπερτ Χάρραπ, σε ένα διαδικτυακό σεμινάριο με τίτλο «Μποντισάτβα της γης —Η
βουδιστική απάντηση στην κλιματική κρίση», που διοργανώθηκε από την SGI Ηνωμένου Βασιλείου
ενόψει της διάσκεψης για την κλιματική αλλαγή COP26* στη Γλασκώβη, Ηνωμένο Βασίλειο, τον
Νοέμβριο του 2021.
Ο Βουδισμός πάντα εξέταζε την αλληλεξάρτηση όλων των πραγμάτων και ο Βούδας δίδαξε ότι
θα υπάρξουν προβλήματα, αν δεν ενδιαφερθούμε για το περιβάλλον. Ο σεβασμός προς το
περιβάλλον είναι μια αρχή που χρονολογείται από τις αρχές του Βουδισμού.
Ο ιδρυτής της Σόκα Γκάκκαϊ, ένας εκπαιδευτικός που ονομαζόταν Τσουνεσαμπούρο
Μακιγκούτσι, συνέγραψε ένα βιβλίο που εκδόθηκε το 1903 με τίτλο «Η γεωγραφία της
ανθρώπινης ζωής», το οποίο περιέγραφε μια ηθική και πνευματική σχέση μεταξύ της
ανθρωπότητας και του περιβάλλοντος.
Ο Πρόεδρος Νταϊσάκου Ικέντα έχει συνεισφέρει με άρθρα, εργασίες και προτάσεις σχετικά με
αυτό το ζήτημα επί δεκαετίες και τα γραπτά του έχουν ασκήσει μεγάλη επιρροή σε αυτήν την
ομιλία.
Τέλος, η SGI (η διεθνής Σόκα Γκάκκαϊ) έχει ευαισθητοποιήσει ενεργά το κοινό για αυτά τα θέματα
με διάφορους τρόπους, αλλά ιδιαίτερα μέσω καλλιτεχνικών εκθέσεων, όπως αυτές με τίτλο
«Σπόροι ελπίδας», που έχουν παρουσιαστεί σε όλο τον κόσμο.

Αλληλεξάρτηση—Η αλληγορία του διχτυού του Ίντρα
Αμέσως μετά την επίτευξη της φώτισης, ο Βούδας εξήγησε τον τρόπο με τον οποίο όλα τα
φαινόμενα συνδέονται σε έναν μεγάλο και πολύπλοκο ιστό αλληλεπικαλυπτόμενων και αμοιβαία
αλληλεπιδρώντων στοιχείων. Αυτή η σύνδεση εξηγείται με διάφορους τρόπους. Ένας από αυτούς
είναι η αλληγορία του διχτυού του Ίντρα.
Στις βουδιστικές διδασκαλίες, η αλληγορία του διχτυού του Ίντρα περιγράφει ένα τεράστιο δίχτυ
που είναι αναρτημένο πάνω από το παλάτι του θεού Ίντρα και σε κάθε κόμπο του υπάρχει δεμένο
ένα λαμπρό πολύχρωμο κόσμημα. Το δίχτυ αστράφτει από τα λαμπρά χρώματα των κοσμημάτων.
Κάθε κόσμημα περιέχει και αντανακλά την εικόνα όλων των άλλων κοσμημάτων στο δίχτυ, το
οποίο λάμπει ολόκληρο με μεγαλοπρέπεια. Εάν τραβηχτεί έστω και ένα νήμα του διχτυού, κάθε
κόσμημά του απ’ άκρη σ’ άκρη λάμπει όμορφα. Κανένα μέρος από το δίχτυ δεν μένει
ανεπηρέαστο. Αυτή η αλληγορία μας λέει ότι στη ζωή είμαστε όλοι συνδεδεμένοι και ότι η σχέση
μας με το περιβάλλον είναι επίσης πάρα πολύ στενή.
Ο Βουδισμός αντιμετωπίζει τις σχέσεις όλων των πραγμάτων στο σύμπαν όχι ως μια ακίνητη,
στατική εικόνα, αλλά ως τον δυναμικό παλμό της δημιουργικής ζωής. Η αλληγορία αυτή
χρησιμοποιείται επίσης για να εξηγήσει πώς ένα άτομο μπορεί να επηρεάσει θετικά ολόκληρο τον
ιστό της αλληλοσυνδεόμενης ζωής και πώς ένα άτομο μπορεί να επιφέρει μια αλλαγή σε διάφορα
επίπεδα στην κοινωνία, στην ανθρωπότητα και στη φύση.

Η ταύτιση της ζωής με το περιβάλλον
Η σχέση μας με το περιβάλλον συχνά εξηγείται μέσω της αρχής της ταύτισης του εαυτού (ή της
ζωής) και του περιβάλλοντος (στα Ιαπωνικά έσο φούνι – esho funi). Ο Νίτσιρεν Νταϊσόνιν, ο
ιδρυτής του Βουδισμού Νίτσιρεν, έγραψε: «Το περιβάλλον είναι σαν τη σκιά και η ζωή σαν το
σώμα. Χωρίς το σώμα καμία σκιά δεν μπορεί να υπάρξει και χωρίς ζωή κανένα περιβάλλον. Με τον
ίδιο τρόπο, η ζωή διαμορφώνεται από το περιβάλλον της.»
Θα πρέπει να διασαφηνίσουμε ότι αυτό δεν υποδηλώνει μια ιεραρχία—ότι δηλαδή το σώμα είναι
ανώτερο και η σκιά κατώτερη. Το νόημα της παρομοίωσης αυτής είναι ότι όταν το σώμα κινείται,
η σκιά ανταποκρίνεται αμέσως.
Εκ πρώτης όψεως, το περιβάλλον και εγώ είμαστε δύο πράγματα. Αλλά η βουδιστική άποψη
υποστηρίζει ότι υπάρχει ταύτιση σε ένα βαθύτερο επίπεδο. Ο Βουδισμός θεωρεί ότι αυτά τα δύο
φαινομενικά διαφορετικά πράγματα έχουν την ίδια πηγή και ότι μεταξύ τους υπάρχει κάτι
περισσότερο από μια απλά αμοιβαία επωφελής σχέση.
Το «ε» από τη λέξη‘έσο’ (esho) αντιπροσωπεύει το ‘έχο’(eho) ή αλλιώς το περιβάλλον, που
σημαίνει τον τόπο όπου βρίσκομαι. Το «σο» (sho) από τη λέξη έσο (esho) αντιπροσωπεύει το
‘σόχο’ (shoho), δηλαδή την ανεξάρτητη οντότητα ζωής ή τον εαυτό. Η λέξη φούνι (funi) είναι
συντομογραφία μιας μεγαλύτερης φράσης που μεταφράζεται ως «δύο αλλά όχι δύο». Αυτή η
έκφραση σημαίνει ότι ο εαυτός και το περιβάλλον φαίνονται σαν να είναι δύο, αλλά στην
πραγματικότητα είναι τόσο βαθιά συνδεδεμένα που υπάρχει μια ταύτιση.
Η αρχή που ονομάζεται «τρεις χιλιάδες βασίλεια σε μια και μοναδική στιγμή της ζωής» μας λέει ότι
τόσο το άτομο όσο και το περιβάλλον συνυπάρχουν σε μια και μοναδική στιγμή έτσι ώστε το
καθένα να εμπεριέχει το άλλο και ταυτόχρονα το καθένα να διαπερνά το άλλο.
Στην πραγματικότητα, η βουδιστική άποψη είναι ότι τόσο ο εαυτός όσο και το περιβάλλον
προκύπτουν από αυτό που ονομάζεται συμπαντικός νόμος ή κοσμική ζωτική δύναμη. Ενώ
φαίνονται να είναι δύο ξεχωριστά φαινόμενα, είναι ένα στην ουσία τους, επειδή και τα δύο
προκύπτουν από τoν ίδιο πυρήνα, την συμπαντική ζωή.
Για να μιλήσουμε πιο απλά, οι περίπλοκες αυτές ιδέες μας διδάσκουν ότι το περιβάλλον
αντικατοπτρίζει αυτό που συμβαίνει στη ζωή μας και ότι η ζωή μας επηρεάζεται βαθιά από ό,τι
συμβαίνει στο περιβάλλον. Το θετικό μήνυμα από αυτήν την αρχή του έσο φούνι(esho funi) είναι
ότι μας δείχνει ότι οι άνθρωποι μπορούν να επηρεάσουν και να αναμορφώσουν το περιβάλλον
τους μέσω μιας εσωτερικής αλλαγής ή ανυψώνοντας την εσωτερική κατάσταση ζωής τους.
Mία βουδιστική σούτρα λέει: «[…], αν ο νους των ζωντανών όντων είναι ακάθαρτος, η χώρα τους
θα είναι κι αυτή ακάθαρτη. Αν όμως ο νους τους είναι αγνός, τότε και η χώρα τους θα είναι το ίδιο
αγνή. Δεν υπάρχουν δύο ειδών χώρες, η μία καθαυτή ακάθαρτη και η άλλη καθαυτή αγνή. Η διαφορά
έγκειται αποκλειστικά στο καλό ή στο κακό που υπάρχει στον νου μας»
Για να εξηγήσουμε το ερώτημα αν οι σκέψεις μας είναι καλές ή κακές, και αν είναι κακές, τι
μπορούμε να κάνουμε γι’ αυτό, ο Βουδισμός του Νίτσιρεν τονίζει τη σημασία της κατάστασης
ζωής του ατόμου και, συλλογικά, της κατάστασης ζωής μιας κοινωνίας. Αυτό εξηγείται σε μια
αρχή που ονομάζεται «Δέκα κόσμοι», η οποία εξηγεί ότι καθένας από εμάς είναι ικανός να
ανταποκριθεί σε ό,τι συμβαίνει στη ζωή μέσω μιας από τις δέκα διαφορετικές ψυχολογικές
αντιδράσεις ή καταστάσεις ζωής.
Όταν παρακινούμαστε από απληστία, θυμό και ανοησία, είμαστε ικανοί για αρνητικές και
καταστροφικές ενέργειες. Όμως με την άσκηση του Βουδισμού του Νίτσιρεν μπορούμε -εκτός
των άλλων- να ανυψώσουμε την κατάσταση της ζωής μας και να αποκαλύψουμε την ευσπλαχνική
και αλτρουιστική κατάσταση του μποντισάτβα και την δυναμικά θετική κατάσταση του Βούδα.

Η αξιοπρέπεια της ζωής
Στον δημοσιευμένο διάλογό του με την Χέιζελ Χέντερσον, Πλανητική ιθαγένεια,ο Νταϊσάκου
Ικέντα παρατηρεί:
«Ο Βουδισμός εντοπίζει ένα απέραντο σύμπαν βαθιά μέσα στην ανθρώπινη ζωή. Αυτό το σύμπαν
περιέχει έναν απεριόριστο θησαυρό ή καλοσύνη, που αποκαλείται με ευλάβεια η «φύση του
Βούδα». Αυτή η ακτινοβόλα φύση είναι εγγενής σε όλα τα ζωντανά όντα. Κάθε εσωτερικό σύμπαν
είναι ένα με το εξελισσόμενο μεγαλύτερο εξωτερικό σύμπαν. Με βουδιστικούς όρους, το μεγάλο
σύμπαν και ο εαυτός—ο μεγάλος μακρόκοσμος και ο μικρόκοσμος—είναι ένα.
»Αφού ο εαυτός και όλα τα φαινόμενα είναι ένα, όλα τα πράγματα είναι αλληλένδετα. Με τον όρο
εξαρτημένη γενεσιουργός αιτία, αυτή η διδασκαλία εξηγεί ότι όλα τα πράγματα υφαίνουν ένα ενιαίο
σύνολο στο οποίο τα άτομα ζουν σε συσχέτιση με όλα τα άλλα.
»Με άλλα λόγια, όλα τα όντα και τα φαινόμενα υπάρχουν ή προκύπτουν λόγω της σχέσης τους με
άλλα όντα και φαινόμενα, και τίποτα στον ανθρώπινο ή μη ανθρώπινο κόσμο δεν υπάρχει από
μόνο του. Όλα τα πράγματα είναι αμοιβαία συνδεδεμένα και αλληλεξαρτώμενα με όλα τα άλλα
πράγματα. Όλα σχηματίζουν ένα μεγάλο σύμπαν που διατηρεί τους ρυθμούς της ζωής.»
Αυτό αντηχεί στο βιβλίο του Ικέντα, Η νέα ανθρώπινη επανάσταση:
«Ο Βουδισμός δεν θεωρεί τους ανθρώπους ως κυρίαρχους της γης που προορίζονται να
κατακτήσουν και να υποτάξουν τη φύση και όλη την υπόλοιπη ζωή. Αντίθετα, θεωρεί το σύμπαν
ως μια ενιαία ζωντανή οντότητα, της οποίας οι άνθρωποι είναι μόνον ένα μικρό μέρος—ένα
μικρόκοσμο μέσα στον μακρόκοσμο, θα μπορούσαμε να πούμε με άλλα λόγια. Ο Βουδισμός
αντιλαμβάνεται τους ανθρώπους και όλη την υπόλοιπη ζωή, καθώς και το περιβάλλον και τα
φαινόμενα που τα περιβάλλουν, ως συνδεδεμένα σε ένα δίκτυο αμοιβαία εξαρτημένων και
αρμονικών σχέσεων, οι οποίες ως σύνολο εξυπηρετούν και διατηρούν τη ζωή.»
Οφείλουμε να υιοθετήσουμε την άποψη ότι η επίγνωση της αξιοπρέπειας της ζωής πρέπει να είναι
η βασική αρχή στην οποία βασίζονται όλες οι ενέργειές μας.

Παγκόσμια προσευχή, εσωτερική μεταμόρφωση και διάλογος
Το 2020, τα μέλη της SGI-Ηνωμένου Βασιλείου μελέτησαν την θεμελιώδη πραγματεία του
Νίτσιρεν Νταϊσόνιν «Η καθιέρωση της ορθής διδασκαλίας για την ειρήνη στη χώρα» [στα
Ιαπωνικά Ρίσο Ανκόκου Ρον]. Αυτό το κείμενο, γραμμένο το 1260 στην Ιαπωνία σε μορφή
διαλόγου, εξηγεί πώς η βασική πολιτική της κυβέρνησης είχε αποτύχει να προστατεύσει τους
απλούς καθημερινούς ανθρώπους. Ο Νίτσιρεν Νταϊσόνιν εξηγεί ότι αντικαθιστώντας αυτόν τον
αποτυχημένο τρόπο διακυβέρνησης με έναν τρόπο βασισμένο στην αξιοπρέπεια της ζωής, οι
άνθρωποι θα γίνουν πιο ευτυχισμένοι και η χώρα θα καταστεί πιο ασφαλής. Μπορούμε να δούμε
σε αυτό το γραπτό μια διαδικασία τριών σταδίων που ο Νίτσιρεν Νταϊσόνιν επιθυμεί να
αφομοιώσουμε και να εφαρμόσουμε.
Έχοντας εξηγήσει τη δυστυχία των ανθρώπων που έχουν βιώσει λοιμούς, ακραία καιρικά
φαινόμενα, σεισμούς και την απειλή εισβολής, ο Νίτσιρεν Νταϊσόνιν ομιλεί για μια θεραπεία που
έχει τρία στάδια: την προσευχή, την εσωτερική μεταμόρφωση και την δύναμη του διαλόγου
προκειμένου να έχει θετική επιρροή στους άλλους. Αυτό το κείμενο μας δείχνει μέσω ενός
διαλόγου τον τρόπο με τον οποίο το άτομο που ανησυχεί για την κατάσταση του κόσμου πείθεται
να ανακαλύψει τα βάθη του δικού του εσωτερικού δυναμικού και στη συνέχεια με τη σειρά του
να ενθαρρύνει τους άλλους.
Ο Νίτσιρεν ξεκινά τη διαδικασία της μεταμόρφωσης εξηγώντας πόσο σημαντικό είναι να έχουμε
μια ευρεία—ακόμη και παγκόσμια—εστίαση: «Αν σε ενδιαφέρει έστω και στο ελάχιστο η
προσωπική σου ασφάλεια, θα πρέπει πρώτα απ’ όλα να προσεύχεσαι για τάξη και γαλήνη απ’ άκρη
σ’ άκρη σε ολόκληρη τη χώρα – έτσι δεν είναι;»(WND-1, 4)
Αντί να επικεντρωνόμαστε μόνο στον εαυτό μας, την οικογένειά μας ή την τοπική μας κοινωνία,
θα πρέπει να διευρύνουμε την ευαισθητοποίησή μας και να προσευχόμαστε για ολόκληρη τη χώρα
—ολόκληρο τον κόσμο. Σχετικά με τη διαδικασία της εσωτερικής μεταμόρφωσης, εξηγεί τι είναι
απαραίτητο να κάνουμε και στη συνέχεια περιγράφει την επίδραση στον κόσμο γύρω μας:
«Επομένως, πρέπει σύντομα να αναμορφώσετε τα δόγματα που κρατάτε στην καρδιά σας […]. Αν
το κάνετε αυτό, ο τριπλός κόσμος θα γίνει η χώρα του Βούδα – υπάρχει ποτέ περίπτωση μια χώρα
του Βούδα να παρακμάσει;»(WND-1, 4)

Ανθρώπινη επανάσταση
«Η αναμόρφωση των δογμάτων που κρατάμε στην καρδιά μας» περιγράφει τη διαδικασία της
εσωτερικής μεταμόρφωσης που αναφέρεται ως ανθρώπινη επανάσταση μέσα στη Σόκα Γκάκκαϊ.
Ο Πρόεδρος Ικέντα έχει πει για αυτήν τη διαδικασία:
«Μια μεγάλη ανθρώπινη επανάσταση σε ένα και μόνο άτομο θα βοηθήσει να επιτευχθεί μια αλλαγή
στη μοίρα ενός έθνους και, επιπλέον, θα επιτρέψει μια αλλαγή στο πεπρωμένο όλης της
ανθρωπότητας.»
Πώς κάνουμε αυτήν την ανθρώπινη επανάσταση; Στο βιβλίο «Επιλέξτε τη ζωή», ο διάλογος με τον
Βρετανό ιστορικό Άρνολντ Τόινμπι, ο Ικέντα είπε ότι πρέπει να βρούμε έναν τρόπο να
αξιοποιήσουμε τη δύναμη που βρίσκεται βαθύτερα από τη συνείδηση. Το βαθύ νόημα της
ανθρώπινης επανάστασης είναι να έχουμε πρόσβαση στη «δεξαμενή» της φύσης του Βούδα και
να αποκαλύψουμε τις ιδιότητες του Βούδα μέσω των πράξεών μας στην καθημερινή μας ζωή.
Στην παράδοση του Βουδισμού του Νίτσιρεν Νταϊσόνιν, ο τρόπος να το κάνουμε αυτό είναι να
ψάλλουμε τη φράση Ναμ μιόχο ρένγκε κιο, την οποία ο Νίτσιρεν δίδαξε ότι είναι το κλειδί για να
καλέσουμε και να εκδηλώσουμε τη θετική δύναμη που βρίσκεται στο βαθύτερο επίπεδο της ζωής.
Όταν ψάλλουμε αυτήν τη φράση με την αποφασιστικότητα να δούμε μια μεταμόρφωση στον
κόσμο γύρω μας, αναδεικνύουμε τις ιδιότητες του Βούδα ώστε να εμποτίσουν τις πράξεις μας
στην καθημερινή μας ζωή.
[*Σ.τ.Μ.: Διάσκεψη των Ηνωμένων Εθνών για την κλιματική αλλαγή (COP26), παγκόσμια σύνοδος
κορυφής των ηγετών, Γλασκόβη (Ηνωμένο Βασίλειο), 1 Νοεμβρίου 2021. Την 1η Νοεμβρίου 2021,
η παγκόσμια σύνοδος κορυφής των ηγετών σηματοδότησε την έναρξη της 26ης διάσκεψης των
Ηνωμένων Εθνών για την κλιματική αλλαγή (COP26). Από τις 31 Οκτωβρίου έως τις 12 Νοεμβρίου,
τα 197 μέρη της σύμβασης πλαισίου των Ηνωμένων Εθνών για την κλιματική αλλαγή (UNFCCC)
συναντήθηκαν στο πλαίσιο της COP26. Μεταξύ αυτών, η ΕΕ και όλα τα κράτη μέλη της ΕΕ

Γκοχόνζον
Το αντικείμενο αφοσίωσης για την παρατήρηση του νου

Ο Βουδισμός του Νίτσιρεν θεωρείται επαναστατικός, διότι σε καμία άλλη
βουδιστική διδασκαλία δεν διδάσκει ότι όλοι οι άνθρωποι είναι ικανοί να
επιτύχουν τη φώτιση του Βούδα κατά τη διάρκεια αυτής της ζωής και έχοντας την
παρούσα μορφή τους.
Το Γκοχόνζον είναι ένα ειλητάριο με κινεζικούς και σανσκριτικούς χαρακτήρες, το
οποίο βοηθά τους ασκουμένους στον Βουδισμό του Νίτσιρεν στη διαδικασία να
αντιληφθούν και να φανερώσουν στη ζωή τους την κατάσταση της φώτισης του
Βούδα μέσα από την καθημερινότητά τους.
Ο Νίτσιρεν χάραξε το Γκοχόνζον, για να λειτουργήσει ως ένα μέσο απεικόνισης
αυτής της εξαιρετικής κατάστασης ζωής, χρησιμοποιώντας μια σκηνή από τη
Σούτρα του Λωτού, τη γνωστή Τελετή στον Αέρα. Στην Τελετή στον Αέρα, μια
κολοσσιαία στούπα κοσμημένη με πολύτιμα πετράδια και διάφορα πολύτιμα
αντικείμενα ξεπρόβαλε από τη γη. Οι Βούδες και άλλα όντα από κάθε περιοχή του
σύμπαντος συγκεντρώθηκαν, για ν’ ακούσουν το κήρυγμα του Βούδα για τον
Νόμο.
Κάτω από το κέντρο του Γκοχόνζον είναι γραμμένο το Ναμ μιόχο ρένγκε κιο και
στα δύο πλαϊνά είναι χαραγμένο το όνομα καθενός από τους Βούδες, τους
μποντισάτβα και τα ζωντανά όντα που αντιστοιχούν με διάφορες εσωτερικές
καταστάσεις της ζωής, τις γνωστές με την ονομασία Δέκα Κόσμοι. Η αναφορά
αυτών των ονομάτων στο Γκοχόνζον σημαίνει ότι όλα τα ζωντανά όντα μπορούν
να αποκαλύψουν την εγγενή φωτισμένη φύση τους, όταν τα φωταγωγεί το Ναμ
μιόχο ρένγκε κιο ή η ύπαρξη της σοφίας και της ευσπλαχνίας του αιώνιου Βούδα.
Η ιαπωνική λέξη «Γκοχόνζον» σημαίνει αντικείμενο αφοσίωσης. Όλοι οι
ασκούμενοι στον Βουδισμό του Νίτσιρεν έχουν στο σπίτι τους από έναν βωμό,
όπου φυλάσσουν το Γκοχόνζον. Η καθημερινή άσκησή τους, που περιλαμβάνει τον
ψαλμό Ναμ μιόχο ρένγκε κιο και την απαγγελία αποσπασμάτων από τη Σούτρα
του Λωτού, με το βλέμμα στραμμένο στο Γκοχόνζον, είναι μια πράξη επιβεβαίωσης
και σεβασμού τόσο προς την αξιοπρέπεια της δικής τους ζωής όσο και προς την
αξιοπρέπεια του συνόλου της ζωής.
Όταν κάποιος ψάλλει Ναμ μιόχο ρένγκε κιο μπροστά στο Γκοχόνζον,
ενεργοποιείται η φύση του Βούδα που είναι εγγενής στη ζωή του. Κατά τη
διάρκεια αυτής της εμπειρίας, ο άνθρωπος νιώθει ότι αναβλύζει από μέσα του
σοφία, θάρρος, ευσπλαχνία και ζωτική δύναμη, ότι ενδυναμώνεται για να
ξεπεράσει τις ποικίλες προκλήσεις της καθημερινότητας και ότι η ζωή του λάμπει
αστραφτερά, σε όποια κατάσταση κι αν ήδη βρίσκεται.
Κατά μία έννοια, το Γκοχόνζον είναι μια προεικόνιση των απεριόριστων
δυνατοτήτων της εσωτερικής ζωής μας. Δεν αναπαριστά κάτι που μας λείπει ή κάτι
που θα μας προσφέρει μια πηγή έξω από τον εαυτό μας.
Επίσης το Γκοχόνζον θεωρείται μια έκφραση του κόσμου όπως θα έπρεπε να είναι,
δηλαδή ένα μέρος όπου όλα τα προβλήματα αυτής της ταραγμένης εποχής θα
έχουν ξεπεραστεί.
Μια ιδιαίτερης σημασίας στιγμή, κατά τη διάρκεια της Τελετής στον Αέρα, όπως
περιγράφεται στη Σούτρα του Λωτού, ήταν η αιφνίδια άφιξη των πολυάριθμων
μποντισάτβα της γης. Αυτά τα όντα, τα παρόμοια με τον Βούδα, ήταν μαθητές του
Βούδα οι οποίοι υποσχέθηκαν ότι, μετά τον θάνατο του δασκάλου τους, θα
διαφυλάξουν και θα τηρήσουν τις διδασκαλίες του, ότι θα μεταμορφώσουν την
εποχή που θα πλήττεται από δεινά και συγκρούσεις, και ότι θα φέρουν την ευτυχία
σε όλους τους ανθρώπους.
Σε βαθύτερο επίπεδο, όπως δίδαξε ο Νίτσιρεν, όταν κάποιος ψάλλει Ναμ μιόχο
ρένγκε κιο, σημαίνει ότι αφυπνίζει στη ζωή του την αποστολή των μποντισάτβα
της γης.
Με αυτόν τον τρόπο, τα μέλη της Σόκα Γκάκκαϊ, αφού παρέλαβαν την πνευματική
κληρονομιά του Σακιαμούνι και του Νίτσιρεν, προκειμένου να εδραιώσουν έναν
κόσμο ειρήνης και ευτυχίας για όλους τους ανθρώπους, πασχίζουν να
φανερώσουν τη δική τους φώτιση του Βούδα, βιώνοντας την καθημερινή
πραγματικότητα της ζωής τους και βοηθώντας τους άλλους να επιτύχουν το ίδιο.
Ο ψαλμός μπροστά στο Γκοχόνζον ενσωματώνει την αρχή «των τριών χιλιάδων
βασιλείων σε μία και μοναδική στιγμή της ζωής».

(πηγή: https://www.sgihellas.gr/ , https://www.sokaglobal.org/ )

«Ο θεμελιώδης Νόμος της ζωής»

Ναμ μιόχο ρένγκε κιο

Τα προβλήματα και οι δυσκολίες είναι αναπόφευκτα στη ζωή. Η πεμπτουσία του
Βουδισμού έγκειται στην πεποίθηση ότι ανά πάσα στιγμή έχουμε την εγγενή
δυνατότητα να υπερβούμε τέτοιου είδους βάσανα. Αυτή η δύναμη, έμφυτη στα
βάθη της ζωής μας, είναι η λειτουργία του θεμελιώδους Νόμου ή της αρχής, που
εμπεριέχεται στις ενέργειες κάθε ζωής και όλου του σύμπαντος.
Ο Σακιαμούνι, ο ιδρυτής του Βουδισμού, αφυπνίστηκε για πρώτη φορά σε αυτόν
τον Νόμο πριν από περίπου 2.500 χρόνια, ανακαλύπτοντας ότι η ικανότητα του
ανθρώπου να μεταμορφώνει τα βάσανα ενυπάρχει τόσο στη δική του ζωή όσο και
στη ζωή των άλλων.
Αυτόν τον Νόμο αντιλήφθηκε και ο Νίτσιρεν, ένας βουδιστής ιερέας του 13ου
αιώνα, ο οποίος τον ονόμασε Ναμ μιόχο ρένγκε κιο. Ο Νίτσιρεν καθιέρωσε ένα
συγκεκριμένο σύστημα άσκησης, με βάση τη Σούτρα του Λωτού, που καθιστά
όλους τους ανθρώπους ικανούς να εκδηλώσουν τη δύναμη αυτού του Νόμου στη
ζωή τους.
Η άσκηση που επιτελείται ψάλλοντας Ναμ μιόχο ρένγκε κιο μπορεί επίσης να
περιγραφεί ως όρκος, ως έκφραση της αποφασιστικότητάς μας να ενστερνιστούμε
και να αναδείξουμε τη δική μας φύση του Βούδα. Είναι μια υπόσχεση προς τον
εαυτό μας ότι ποτέ δεν θα υποκύψουμε στις δυσκολίες και ότι θα υπερνικήσουμε
τα βάσανα. Ταυτόχρονα είναι ο όρκος ότι θα βοηθήσουμε και άλλους να
ενεργοποιήσουν τον όρκο στην προσωπική ζωή τους και έτσι να επιτύχουν την
ευτυχία.
Μιόχο ρένγκε κιο είναι ο τίτλος της Σούτρας του Λωτού στα ιαπωνικά.
Η λέξη «ναμ» προέρχεται από τη σανσκριτική λέξη «νάμας», που σημαίνει
αφοσίωση ή αφιέρωση του εαυτού μας. Σε αυτή την περίπτωση σημαίνει ότι
κάποιος ενστερνίζεται και πιστεύει τον Νόμο.
Η λέξη «μιο» μπορεί να μεταφραστεί ως μυστικός ή θαυμάσιος, και η λέξη «χο»
σημαίνει νόμος. Αυτός ο νόμος ονομάζεται μυστικός, επειδή είναι δύσκολο να
κατανοηθεί. Δηλαδή, να κατανοηθεί ότι πράγματι οι καθημερινοί άνθρωποι, που
κατακλύζονται από ψευδαισθήσεις και δεινά, είναι εγγενώς Βούδες και είναι
ικανοί να ξεπεράσουν όλων των ειδών τα βάσανα ή τις δυσκολίες, καθώς και να
βοηθήσουν τους συνανθρώπους τους να κάνουν το ίδιο.
Η λέξη «ρένγκε» σημαίνει το άνθος του λωτού. Πρόκειται για ένα λουλούδι αγνό
και αρωματικό, αμόλυντο από τα λασπώδη νερά μέσα στα οποία έχει τις ρίζες του.
Με αυτό παρομοιάζεται η ομορφιά και η αξιοπρέπεια του ανθρωπισμού, που
αναδεικνύεται μέσα από τα βάσανα της καθημερινής πραγματικότητας.
Επιπλέον, αντίθετα από άλλα φυτά, ο λωτός ανθίζει και ταυτόχρονα καρποφορεί.
Επομένως απεικονίζει την αρχή της ταυτόχρονης εμφάνισης του αιτίου και του
αποτελέσματος. Έτσι κι εμείς μπορούμε ανά πάσα στιγμή να αναδείξουμε τη
δύναμη του Μυστικού Νόμου μέσα από τη ζωή μας.
Η λέξη «κιο» σημαίνει σούτρα και εδώ δηλώνει τον Μυστικό Νόμο, τον θεμελιώδη
Νόμο, που διαπερνά τη ζωή και το σύμπαν, που είναι η αιώνια αλήθεια.
Ψάλλοντας Ναμ μιόχο ρένγκε κιο, εκτελούμε μια πράξη με την οποία εκφράζουμε
την πίστη μας στον Μυστικό Νόμο και στις μεγαλειώδεις δυνατότητες που είναι
έμφυτες στη ζωή. Το Ναμ μιόχο ρένγκε κιο δεν είναι μια μυστικιστική φράση, για
να αναδυθούν υπερφυσικές δυνάμεις, ούτε είναι μια οντότητα ανώτερη από εμάς,
στην οποία βασιζόμαστε. Είναι η αρχή, σύμφωνα με την οποία όσοι ζουν με
ειλικρίνεια και καταβάλλουν συνεπείς προσπάθειες θα υπερβούν όλα τα εμπόδια
και θα ζήσουν μια πλήρη και ευτυχισμένη ζωή.
Μπορείτε να μάθετε περισσότερα για το νόημα του Ναμ μιόχο ρένγκε κιο και για
τον τρόπο με τον οποίο ο ψαλμός Ναμ μιόχο ρένγκε κιο καθιστά εφικτή τη
διαδικασία εσωτερικής μεταμόρφωσης, τη λεγόμενη «ανθρώπινη επανάσταση».
Το Γκοχόνζον
Ο Βουδισμός του Νίτσιρεν θεωρείται επαναστατικός, διότι σε καμία άλλη
βουδιστική διδασκαλία δεν διδάσκει ότι όλοι οι άνθρωποι είναι ικανοί να
επιτύχουν τη φώτιση του Βούδα κατά τη διάρκεια αυτής της ζωής και έχοντας την
παρούσα μορφή τους.
Το Γκοχόνζον είναι ένα ειλητάριο με κινεζικούς και σανσκριτικούς χαρακτήρες, το
οποίο βοηθά τους ασκουμένους στον Βουδισμό του Νίτσιρεν στη διαδικασία να
αντιληφθούν και να φανερώσουν στη ζωή τους την κατάσταση της φώτισης του
Βούδα μέσα από την καθημερινότητά τους.
Ο Νίτσιρεν χάραξε το Γκοχόνζον, για να λειτουργήσει ως ένα μέσο απεικόνισης
αυτής της εξαιρετικής κατάστασης ζωής, χρησιμοποιώντας μια σκηνή από τη
Σούτρα του Λωτού, τη γνωστή Τελετή στον Αέρα. Στην Τελετή στον Αέρα, μια
κολοσσιαία στούπα κοσμημένη με πολύτιμα πετράδια και διάφορα πολύτιμα
αντικείμενα ξεπρόβαλε από τη γη. Οι Βούδες και άλλα όντα από κάθε περιοχή του
σύμπαντος συγκεντρώθηκαν, για ν’ ακούσουν το κήρυγμα του Βούδα για τον
Νόμο.
Κάτω από το κέντρο του Γκοχόνζον είναι γραμμένο το Ναμ μιόχο ρένγκε κιο και
στα δύο πλαϊνά είναι χαραγμένο το όνομα καθενός από τους Βούδες, τους
μποντισάτβα και τα ζωντανά όντα που αντιστοιχούν με διάφορες εσωτερικές
καταστάσεις της ζωής, τις γνωστές με την ονομασία Δέκα Κόσμοι. Η αναφορά
αυτών των ονομάτων στο Γκοχόνζον σημαίνει ότι όλα τα ζωντανά όντα μπορούν
να αποκαλύψουν την εγγενή φωτισμένη φύση τους, όταν τα φωταγωγεί το Ναμ
μιόχο ρένγκε κιο ή η ύπαρξη της σοφίας και της ευσπλαχνίας του αιώνιου Βούδα.
Η ιαπωνική λέξη «Γκοχόνζον» σημαίνει αντικείμενο αφοσίωσης. Όλοι οι
ασκούμενοι στον Βουδισμό του Νίτσιρεν έχουν στο σπίτι τους από έναν βωμό,
όπου φυλάσσουν το Γκοχόνζον. Η καθημερινή άσκησή τους, που περιλαμβάνει τον
ψαλμό Ναμ μιόχο ρένγκε κιο και την απαγγελία αποσπασμάτων από τη Σούτρα
του Λωτού, με το βλέμμα στραμμένο στο Γκοχόνζον, είναι μια πράξη επιβεβαίωσης
και σεβασμού τόσο προς την αξιοπρέπεια της δικής τους ζωής όσο και προς την
αξιοπρέπεια του συνόλου της ζωής.
Όταν κάποιος ψάλλει Ναμ μιόχο ρένγκε κιο μπροστά στο Γκοχόνζον,
ενεργοποιείται η φύση του Βούδα που είναι εγγενής στη ζωή του. Κατά τη
διάρκεια αυτής της εμπειρίας, ο άνθρωπος νιώθει ότι αναβλύζει από μέσα του
σοφία, θάρρος, ευσπλαχνία και ζωτική δύναμη, ότι ενδυναμώνεται για να
ξεπεράσει τις ποικίλες προκλήσεις της καθημερινότητας και ότι η ζωή του λάμπει
αστραφτερά, σε όποια κατάσταση κι αν ήδη βρίσκεται.
Κατά μία έννοια, το Γκοχόνζον είναι μια προεικόνιση των απεριόριστων
δυνατοτήτων της εσωτερικής ζωής μας. Δεν αναπαριστά κάτι που μας λείπει ή κάτι
που θα μας προσφέρει μια πηγή έξω από τον εαυτό μας.
Επίσης το Γκοχόνζον θεωρείται μια έκφραση του κόσμου όπως θα έπρεπε να είναι,
δηλαδή ένα μέρος όπου όλα τα προβλήματα αυτής της ταραγμένης εποχής θα
έχουν ξεπεραστεί.
Μια ιδιαίτερης σημασίας στιγμή, κατά τη διάρκεια της Τελετής στον Αέρα, όπως
περιγράφεται στη Σούτρα του Λωτού, ήταν η αιφνίδια άφιξη των πολυάριθμων
μποντισάτβα της γης. Αυτά τα όντα, τα παρόμοια με τον Βούδα, ήταν μαθητές του
Βούδα οι οποίοι υποσχέθηκαν ότι, μετά τον θάνατο του δασκάλου τους, θα
διαφυλάξουν και θα τηρήσουν τις διδασκαλίες του, ότι θα μεταμορφώσουν την
εποχή που θα πλήττεται από δεινά και συγκρούσεις, και ότι θα φέρουν την ευτυχία
σε όλους τους ανθρώπους.
Σε βαθύτερο επίπεδο, όπως δίδαξε ο Νίτσιρεν, όταν κάποιος ψάλλει Ναμ μιόχο
ρένγκε κιο, σημαίνει ότι αφυπνίζει στη ζωή του την αποστολή των μποντισάτβα
της γης.
Με αυτόν τον τρόπο, τα μέλη της Σόκα Γκάκκαϊ, αφού παρέλαβαν την πνευματική
κληρονομιά του Σακιαμούνι και του Νίτσιρεν, προκειμένου να εδραιώσουν έναν
κόσμο ειρήνης και ευτυχίας για όλους τους ανθρώπους, πασχίζουν να
φανερώσουν τη δική τους φώτιση του Βούδα, βιώνοντας την καθημερινή
πραγματικότητα της ζωής τους και βοηθώντας τους άλλους να επιτύχουν το ίδιο.
Ο ψαλμός μπροστά στο Γκοχόνζον ενσωματώνει την αρχή «των τριών χιλιάδων
βασιλείων σε μία και μοναδική στιγμή της ζωής».
Η σημασία του Ναμ μιόχο ρένγκε κιο
Η πεμπτουσία του Βουδισμού είναι η πεποίθηση ότι κάθε στιγμή έχουμε έμφυτη
την ικανότητα να ξεπερνάμε όποιο πρόβλημα ή όποια δυσκολία ενδεχομένως
προκύψει στη ζωή μας, δηλαδή μπορούμε να μεταμορφώνουμε όλων των ειδών
τα δεινά. Η ζωή του καθενός μας διαθέτει αυτήν τη δύναμη επειδή είναι
αδιαχώριστη από τον θεμελιώδη Νόμο, που διέπει τις λειτουργίες όλης της ζωής
και του σύμπαντος.
Ο Νίτσιρεν, ο βουδιστής μοναχός του 13ου αιώνα, του οποίου τις διδασκαλίες
ενστερνίζεται η Σόκα Γκάκκαϊ, αφυπνίστηκε σε αυτή την αρχή ή σε αυτόν τον Νόμο
και του έδωσε την ονομασία «Ναμ μιόχο ρένγκε κιο». Μέσω της βουδιστικής
άσκησης, που ο ίδιος καθιέρωσε, παρείχε σε όλους τους ανθρώπους έναν τρόπο
για να ενεργοποιήσουν τον Νόμο στη ζωή τους και να βιώσουν τη χαρά, έχοντας
μπορέσει να απαλλαγούν από τα βάσανα στο πιο θεμελιώδες επίπεδο.
Ο Σακιαμούνι αρχικά αφυπνίστηκε σε αυτόν τον Νόμο, λόγω της ευσπλαχνικής
λαχτάρας του να βρει τα μέσα που θα δώσουν σε όλους τους ανθρώπους τη
δυνατότητα να απαλλαγούν από τους αναπόφευκτους πόνους της ζωής. Γι’ αυτό
και είναι γνωστός ως Βούδας ή Αφυπνισμένος. Ανακαλύπτοντας ότι η ικανότητα
να μεταμορφώνει τα βάσανα ήταν εγγενής στη ζωή του, αντιλήφθηκε επίσης ότι
είναι έμφυτη σε όλα τα όντα.
Το αρχείο των διδασκαλιών του Σακιαμούνι, για να αφυπνιστούν και οι άλλοι,
καταγράφηκε για τις επερχόμενες γενιές σε πολυάριθμες σούτρες. Κορυφαία
αυτών των διδασκαλιών είναι η Σούτρα του Λωτού, η οποία στα ιαπωνικά
αποδόθηκε ως Μιόχο ρένγκε κιο.
Είχαν περάσει περισσότερα από χίλια χρόνια μετά τον θάνατο του Σακιαμούνι και
η Ιαπωνία βίωνε τις ταραχές του 13ου αιώνα, όταν ο Νίτσιρεν άρχισε την
αναζήτηση για να ανακτήσει την πεμπτουσία του Βουδισμού, προς όφελος του
δοκιμαζόμενου λαού. Έχοντας ο ίδιος αφυπνιστεί στον Νόμο της ζωής, ο Νίτσιρεν
μπορούσε πλέον να διακρίνει ότι στη διδασκαλία του Σακιαμούνι, που είναι
καταγεγραμμένη στη Σούτρα του Λωτού, εμπεριέχεται αυτός ο θεμελιώδης Νόμος
και εκφράζεται συνοπτικά στον ιαπωνικό τίτλο της σούτρας, ως Μιόχο ρένγκε κιο.
Ο Νίτσιρεν όρισε τον τίτλο της σούτρας ως ονομασία του Νόμου και καθιέρωσε
την άσκηση της απαγγελίας Ναμ μιόχο ρένγκε κιο, ως πρακτικό τρόπο για να
εστιάσουν όλοι οι άνθρωποι την καρδιά και τον νου τους σε αυτόν τον Νόμο,
προκειμένου να εκφραστεί η μεταμορφωτική δύναμή του στη δική τους
πραγματικότητα. Η λέξη «ναμ» προέρχεται από τη σανσκριτική λέξη «νάμας», που
σημαίνει αφοσίωση ή αφιέρωση του εαυτού μας.
Επομένως το Ναμ μιόχο ρένγκε κιο είναι ένας όρκος, μια έκφραση της
αποφασιστικότητας να ενστερνιστούμε και να εκδηλώσουμε τη δική μας φύση του
Βούδα. Είναι η υπόσχεση που δίνουμε στον εαυτό μας ότι ποτέ δεν θα
υποκύψουμε στις δυσκολίες και ότι θα υπερνικάμε τα βάσανα. Ταυτόχρονα είναι
ο όρκος ότι θα βοηθάμε και τους άλλους να αποκαλύψουν αυτόν τον Νόμο στη
δική τους ζωή και να επιτύχουν την ευτυχία.
Οι μεμονωμένοι χαρακτήρες, που απαρτίζουν το Μιόχο ρένγκε κιο, εκφράζουν τα
βασικά χαρακτηριστικά του Νόμου. Το «μιο» μπορεί να μεταφραστεί ως μυστικός
ή θαυμάσιος, ενώ το «χο» σημαίνει Νόμος. Αυτός ο Νόμος ονομάζεται μυστικός
επειδή γίνεται δύσκολα κατανοητός. Ποιο ακριβώς στοιχείο του κατανοούμε με
δυσκολία; Είναι το θαύμα των καθημερινών ανθρώπων οι οποίοι, αν και
κατακλύζονται από ψευδαισθήσεις και δεινά, μπορούν να αφυπνιστούν στον
θεμελιώδη Νόμο κατά τη διάρκεια της ζωής τους, μπορούν να αναδείξουν την
έμφυτη σοφία και την ευσπλαχνία τους, επίσης μπορούν να συνειδητοποιήσουν
ότι είναι εγγενώς Βούδες, ικανοί να επιλύσουν τα δικά τους προβλήματα και των
άλλων. Ο Μυστικός Νόμος μεταμορφώνει τη ζωή οποιουδήποτε ανθρώπου –
ακόμη και τη ζωή του πιο δυστυχισμένου, οποιαδήποτε στιγμή, οποιεσδήποτε
συνθήκες κι αν βιώνει– σε μια ζωή υπέρτατης ευτυχίας.
Το «ρένγκε» σημαίνει άνθος του λωτού και μεταφορικά απεικονίζει μερικές
επιπλέον ιδιότητες του Μυστικού Νόμου. Το άνθος του λωτού είναι αγνό και
αρωματικό, αμόλυντο από τα λασπώδη νερά μέσα στα οποία έχει τις ρίζες του. Με
αυτό παρομοιάζεται η ομορφιά και η αξιοπρέπεια του ανθρωπισμού, που
αναδεικνύεται μέσα από τα βάσανα της καθημερινής πραγματικότητας.
Επιπλέον, αντίθετα από άλλα φυτά, ο λωτός ανθίζει και ταυτόχρονα καρποφορεί.

Συνήθως στη φύση αναπτύσσονται οι καρποί μετά την ανθοφορία και αφού τα
πέταλα των λουλουδιών έχουν πέσει. Ωστόσο ο λωτός ανθοφορεί και ταυτόχρονα
καρποφορεί, με τον καρπό να βρίσκεται ήδη μέσα στο άνθος, όταν αυτό ανοίγει.
Έτσι απεικονίζεται η αρχή της ταυτόχρονης εμφάνισης του αιτίου και του
αποτελέσματος, καταδεικνύοντας ότι δεν χρειάζεται να περιμένουμε μέχρι να
φτάσουμε μελλοντικά στην τελειότητα, αλλά ότι μπορούμε ανά πάσα στιγμή να
φανερώσουμε τη δύναμη του Μυστικού Νόμου μέσα από τη ζωή μας.
Η αρχή της ταυτόχρονης εμφάνισης του αιτίου και του αποτελέσματος
αποσαφηνίζει ότι η ζωή κάθε ανθρώπου είναι θεμελιωδώς εφοδιασμένη με τη
σπουδαία κατάσταση ζωής του Βούδα και ότι για να αποκτήσουμε τη φώτιση του
Βούδα αρκεί μόνο να αναδείξουμε αυτή την κατάσταση. Οι άλλες σούτρες, εκτός
της Σούτρας του Λωτού, διδάσκουν ότι οι άνθρωποι θα καταφέρουν να
αποκτήσουν τη φώτιση του Βούδα μόνο αν περάσουν πολλές ζωές ασκούμενοι
στον Βουδισμό και μόνο αν εμφανίσουν τα χαρακτηριστικά του Βούδα ένα προς
ένα. Η διδασκαλία της Σούτρας του Λωτού ανατρέπει αυτή την άποψη και μας
διαβεβαιώνει ότι όλα τα χαρακτηριστικά του Βούδα είναι εξαρχής παρόντα στη
ζωή μας.
Το «κιο» στην κυριολεξία σημαίνει σούτρα και σε αυτή την περίπτωση δηλώνει
τον Μυστικό Νόμο παρομοιάζοντάς τον με το άνθος του λωτού, τον θεμελιώδη
Νόμο που διαπερνά τη ζωή και το σύμπαν, την αιώνια αλήθεια. Ο κινεζικός
χαρακτήρας για το «κιο» αποδίδει επίσης και την έννοια του «νήματος». Πριν
αρχίσει η ύφανση, στον αργαλειό τοποθετούνται τα κάθετα νήματα, στα οποία
απεικονίζεται η βασική πραγματικότητα της ζωής. Μέσα στο σταθερό πλαίσιο,
που συγκροτούν αυτά τα κάθετα νήματα, θα υφανθούν τα οριζόντια. Στα οριζόντια
νήματα απεικονίζονται οι ποικίλες δραστηριότητες της καθημερινότητάς μας, με
αποτέλεσμα να σχηματίζουν σχέδια, να προσδίδουν χρώματα και ποικιλία στα
υφάσματα. Το ύφασμα της δικής μας ζωής περιλαμβάνει τόσο τη θεμελιώδη και
διαρκή αλήθεια, όσο και την πολυάσχολη πραγματικότητα της καθημερινής

ύπαρξής μας, με τη μοναδικότητα και την ποικιλία της. Μια ζωή που αποτελείται
μόνο από οριζόντια νήματα διαλύεται πολύ εύκολα.
Προαναφέρθηκαν μερικοί τρόποι με τους οποίους ο Μυστικός Νόμος
περιγράφεται στην ονομασία «Μιόχο ρένγκε κιο». Η ζωή μας είναι ένας τρόπος με
τον οποίο εκφράζεται ο Μυστικός Νόμος και ο ψαλμός Ναμ μιόχο ρένγκε κιο είναι
μια πράξη πίστης προς τον Νόμο και προς το μεγαλείο των εγγενών δυνατοτήτων
της ζωής μας. Μέσα από τα γραπτά του, ο Νίτσιρεν τονίζει την πρωτοκαθεδρία της
πίστης. Για παράδειγμα, γράφει: «Η Σούτρα του Λωτού […] λέει ότι κάποιος
‘‘κατάφερε να εισέλθει μόνο μέσω της πίστης’’ 1 . […] Επομένως η πίστη είναι
βασική προϋπόθεση για την είσοδο στη οδό του Βούδα».2 Ο Μυστικός Νόμος είναι
η απεριόριστη δύναμη που ενυπάρχει στη ζωή κάποιου. Πιστεύοντας στον
Μυστικό Νόμο και ψάλλοντας Ναμ μιόχο ρένγκε κιο αποδεικνύουμε την
πεποίθησή μας στις απεριόριστες δυνατότητες του ανθρώπου. Το Ναμ μιόχο
ρένγκε κιο δεν είναι μια μυστικιστική φράση με την οποία αναδύονται
υπερφυσικές δυνάμεις, ούτε είναι μια οντότητα που υπερβαίνει τον εαυτό μας και
σε αυτήν βασιζόμαστε. Είναι μια αρχή, σύμφωνα με την οποία όσοι ζουν κανονική
ζωή και καταβάλλουν συστηματικές προσπάθειες αναμφίβολα θα θριαμβεύσουν.
Ψάλλοντας Ναμ μιόχο ρένγκε κιο φανερώνεις την αγνή και θεμελιώδη ενέργεια
της ζωής, τιμώντας την αξιοπρέπεια και τις δυνατότητες της καθημερινής ζωής.

1. H Σούτρα του Λωτού, ibid., 3ο κεφάλαιο «Παρομοίωση και παραβολή», σ. 135. (Σ.τ.Μ.)
2. Απόσπασμα από την επιστολή του Νίτσιρεν, με τίτλο «The Daimoku of the Lotus Sutra» («Το
   νταϊμόκου της Σούτρας του Λωτού»), προς άγνωστους παραλήπτες. Βλ. The Writings of Nichiren
   Daishonin, A΄ τόμος, α.α. κειμένου 14, σ. 141 (www.nichirenlibrary.org). (Σ.τ.Μ.)

Η αρχή του ίτσινεν σάνζεν –
Τρεις χιλιάδες κόσμοι σε μία και μοναδική στιγμή ζωής
Όλος ο κόσμος των φαινομένων

Οι δέκα κόσμοι

Από μέρα σε μέρα, από λεπτό σε λεπτό, η κατάσταση της ζωής μας είναι επιρρεπής σε αλλαγές. Μπορεί να ξυπνήσουμε γεμάτοι χαρά, με τη σκέψη ότι πλησιάζει το Σαββατοκύριακο. Μετά, στη διαδρομή προς τη δουλειά, να μας εξοργίσει η κίνηση. Φτάνοντας με καθυστέρηση στο γραφείο, πιθανόν να μας τρομάξει και μόνο η σκέψη ότι θα ακούσουμε τα επικριτικά λόγια του αφεντικού μας. Λίγο αργότερα, όταν θα μας έχουν φορτώσει με απροσδόκητα πολλή δουλειά και θα σκεφτόμαστε ότι θα περάσουμε το Σαββατοκύριακο χωμένοι σ’ έναν σωρό χαρτιά, νιώθουμε παγιδευμένοι και αγανακτισμένοι. Τότε, αφού παρατηρήσουμε πόσο αγχωμένος και δυστυχισμένος είναι ένας συνάδελφος, αποφασίζουμε να του προσφέρουμε βοήθεια και να τον ενθαρρύνουμε, οπότε αρχίζουμε να νιώθουμε καλύτερα.
Ο Βουδισμός κατηγοριοποιεί αυτές τις φαινομενικά άπειρες καταστάσεις ζωής σε δέκα εσωτερικούς «κόσμους». Η έννοια των δέκα κόσμων προσφέρει ένα χρήσιμο πλαίσιο για να κατανοήσουμε τόσο την ευμετάβλητη φύση της διάθεσής μας όσο και τη βασική φύση ή τις τάσεις του χαρακτήρα μας. Το πιο σημαντικό, όμως, είναι ότι μας κάνει να αντιληφθούμε τη μεγάλη δυνατότητα, την εγγενή στη ζωή μας κάθε στιγμή.
Η αρχή των δέκα κόσμων συγκροτεί το θεμέλιο της βουδιστικής άποψης για τη ζωή. Κατά σειρά, από τον χαμηλότερο βαθμό ελεύθερης βούλησης, ευσπλαχνίας και ευτυχίας του ανθρώπου, προς τον υψηλότερο, οι δέκα κόσμοι είναι: (1) ο κόσμος της κόλασης, (2) ο κόσμος των πεινασμένων πνευμάτων, (3) ο κόσμος των κτηνών, (4) ο κόσμος των ασούρα, (5) ο κόσμος των ανθρώπινων όντων, (6) ο κόσμος των ουράνιων όντων, (7) ο κόσμος των ακροατών της φωνής, (8) ο κόσμος των αφυπνισμένων, (9) ο κόσμος των μποντισάτβα, (10) ο κόσμος της φώτισης του Βούδα.
Τα παλαιά χρόνια στην αρχαία Ινδία πίστευαν ότι επρόκειτο για διαφορετικά, ξεχωριστά και αμετάβλητα βασίλεια, στα οποία γεννιούνται τα όντα, ανάλογα με τις καλές ή τις κακές πράξεις που έκαναν σε προηγούμενες ζωές τους. Επίσης πίστευαν ότι ο κύκλος της γέννησης και του θανάτου επαναλαμβανόταν ατελείωτα σε έναν από τους πρώτους έξι κόσμους (από τον κόσμο της κόλασης έως τον κόσμο των ουράνιων όντων), οι οποίοι είναι επίσης γνωστοί ως «έξι μονοπάτια».
Ο Βουδισμός αναπτύχθηκε μέσα σε αυτό το εννοιολογικό πλαίσιο, για να προσφέρει στους ανθρώπους τη δυνατότητα να υπερβούν και να απελευθερωθούν από αυτά τα έξι μονοπάτια.
Από το σύνολο των διδασκαλιών του Βουδισμού, η Σούτρα του Λωτού συνεισέφερε ακόμη πιο επαναστατικά στο συγκεκριμένα θέμα, διδάσκοντας ότι οι δέκα κόσμοι είναι δέκα καταστάσεις της ζωής εξίσου εγγενείς σε κάθε ζωντανό ον και κάθε στιγμή.

Από την κόλαση στη φώτιση του Βούδα
Ο κόσμος της κόλασης είναι μια κατάσταση ζωής μέσα στην οποία ο άνθρωπος ζει φυλακισμένος από τα βάσανα και δεν έχει την παραμικρή ελευθερία. Καθαυτή η ζωή είναι επώδυνη και όλα όσα βλέπουμε χρωματίζονται από την εξαθλίωση και τη δυστυχία μας. Ο κόσμος των πεινασμένων πνευμάτων ή η κατάσταση ζωής της πείνας είναι μια κατάσταση στην οποία ο άνθρωπος βασανίζεται πνευματικά και σωματικά από ακόρεστη λαχτάρα. Ο κόσμος των κτηνών ή η κτηνώδης κατάσταση ζωής χαρακτηρίζεται από ανοησία και σε αυτήν αντικατοπτρίζεται η αρχαία ινδική αντίληψη για τη φύση των ζώων. Είναι όντα που κινούνται παρορμητικά, ενδιαφέρονται μόνο για όσα τους προσφέρουν άμεση ωφέλεια ή ικανοποίηση και είναι εντελώς ανίκανα να κρίνουν κάτι με γνώμονα την ηθική ή τη δικαιοσύνη. Επειδή στον κόσμο της κόλασης, στον κόσμο των πεινασμένων πνευμάτων και στον κόσμο των κτηνών επικρατούν δεινά, συγκεντρωτικά αυτοί οι κόσμοι ονομάζονται τρία κακά μονοπάτια.
Στην αρχαία ινδική μυθολογία οι ασούρα ήταν αμφιλεγόμενοι δαίμονες. Ένα από τα χαρακτηριστικά του κόσμου των ασούρα ή της κατάστασης ζωής του θυμού είναι η εμμονή με την προσωπική ανωτερότητά τους ή με τον εγωκεντρισμό τους, που εκδηλώνεται με την τάση να συγκρίνουν διαρκώς τον εαυτό τους με άλλους, θέλοντας να αποδείξουν ότι είναι καλύτεροι από εκείνους. Κάτι ακόμη που χαρακτηρίζει αυτή την κατάσταση ζωής είναι η «διαστρέβλωση», που προκύπτει όταν κάποιος κρύβει τα αληθινά συναισθήματά του, για να κερδίσει την εύνοια των άλλων.
Ο κόσμος των ανθρώπινων όντων ή η κατάσταση ζωής της ανθρωπότητας είναι μια ήρεμη, μια συγκροτημένη ανθρώπινη κατάσταση. Όσοι ζουν σε αυτή την κατάσταση κατανοούν την αρχή του αιτίου και του αποτελέσματος, επίσης έχουν αρκετή λογική ώστε να αναγνωρίζουν τη διαφορά μεταξύ καλού και κακού. Ωστόσο, αυτή η κατάσταση της ζωής επηρεάζεται εύκολα από τις εξωτερικές αρνητικές συνθήκες, γι’ αυτό απαιτούνται συνεχείς προσπάθειες αυτοβελτίωσης και προσωπικής ανάπτυξης, για να διατηρηθεί σταθερό το επίπεδό της.
Στην αρχαία Ινδία πίστευαν ότι όποιοι άνθρωποι κάνουν καλές πράξεις στην παρούσα ζωή τους θα ξαναγεννηθούν ως θεότητες στο ουράνιο βασίλειο. Στον Βουδισμό, ο κόσμος των ουράνιων όντων ή η κατάσταση ζωής του ουρανού αντιστοιχεί στις συνθήκες χαράς ή έκστασης, που βιώνουμε όταν οι επιθυμίες μας έχουν εκπληρωθεί, αλλά αυτή η κατάσταση χαράς δεν έχει διάρκεια. Καθώς περνά ο χρόνος και αλλάζουν οι συνθήκες, ξεθωριάζει και χάνεται.
Οι κόσμοι από την κόλαση ως τα ουράνια όντα –τα έξι μονοπάτια– επηρεάζονται εύκολα από τις εξωτερικές συνθήκες, επομένως και αυτές οι καταστάσεις ζωής δεν είναι πραγματικά ελεύθερες ή αυτόνομες. Ο Βουδισμός ενθαρρύνει τους ανθρώπους να ξεπεράσουν τα έξι μονοπάτια και να προαγάγουν μια αυτοκαθοριζόμενη κατάσταση ευτυχίας μέσω της βουδιστικής άσκησης.
Ο κόσμος των ακροατών της φωνής είναι η κατάσταση ζωής την οποία επιτυγχάνουν όσοι αφυπνίζονται μερικώς, ακούγοντας τις διδασκαλίες του Βούδα. Ο κόσμος των αφυπνισμένων, αν

και είναι άλλη μία κατάσταση ζωής για όσους αφυπνίζονται μερικώς, διαφέρει επειδή την επιτυγχάνουν οι άνθρωποι που αφυπνίστηκαν μέσω των δικών τους παρατηρήσεων και προσπαθειών. Αυτές οι δύο καταστάσεις ζωής χαρακτηρίζονται από την επίγνωση της αρχής του αιτίου και του αποτελέσματος, καθώς και από την επίγνωση της αλήθειας ότι τίποτα στη ζωή δεν είναι μόνιμο. Πρόκειται για τα στοιχεία που αποτελούν τη βάση για να συνειδητοποιήσει κάποιος ότι η προσκόλληση σε διάφορα πράγματα είναι πηγή δεινών και ότι αν απαλλαγεί από την προσκόλληση θα οδηγηθεί στην απελευθέρωση.
Οι τάσεις του εγωκεντρισμού και της εγωπάθειας δημιουργούν περιορισμούς σε αυτές τις δύο καταστάσεις ζωής. Στις γραφές του Βουδισμού Μαχαγιάνα, οι συγκεκριμένοι μαθητές επικρίθηκαν από τον Βούδα για κάποιου είδους αυταρέσκεια, που τους έκανε απρόθυμους να ξεπεράσουν τα όρια της μερικής αφύπνισης και να πασχίσουν για την πλήρη φώτιση του Βούδα.
Οι άνθρωποι στον κόσμο των μποντισάτβα προσπαθούν να επιτύχουν τη φώτιση του Βούδα. Διακρίνονται, επειδή προσδοκούν τη φωτισμένη κατάσταση ζωής, που ήδη εμφανίστηκε στον μέντορά τους, τον Βούδα, ο οποίος εργάζεται ακούραστα για να απαλλάξει όλους τους ανθρώπους από τα βάσανα. Χαρακτηριστικά των μποντισάτβα αποτελούν η ευσπλαχνία και ο αλτρουισμός – με ενσυναίσθηση προσεγγίζουν τον πόνο και τη θλίψη των άλλων, βοηθώντας τους να ανακουφιστούν από τα βάσανα και να βρουν τη χαρά.
Τελευταίος είναι ο κόσμος της φώτισης του Βούδα και πρόκειται για μια υπέρτατα ευγενή κατάσταση ζωής, την υψηλότερη από όσες μπορεί να φανερώσει ένα ζωντανό ον. Ωστόσο δεν είναι μια κατάσταση ύπαρξης υπερφυσική ούτε σχετίζεται με τον υπεράνθρωπο. Ο όρος «Βούδας» σημαίνει αφυπνισμένος και κάθε Βούδας αφυπνίζεται στη θεμελιώδη αρχή του Μυστικού Νόμου – στην εγγενή και αναντικατάστατη αξία που διαθέτει κάθε ζωή, στην ικανότητα όλων των ζωντανών όντων να αξιοποιήσουν μοναδικές δυνάμεις και να κάνουν το καλό για τον εαυτό τους και για το περιβάλλον τους. Με άλλα λόγια, κάθε ζωντανό ον είναι το ίδιο μια εκδήλωση του Μυστικού Νόμου. Όσοι αφυπνίζονται σε αυτό και αναλαμβάνουν δράση με βάση αυτό είναι Βούδες.
Οι σούτρες που προηγήθηκαν της Σούτρας του Λωτού δίδασκαν ότι μπορεί κάποιος να γεννηθεί σε μια ανώτερη ή πιο φωτισμένη κατάσταση ζωής, ανάλογα με τις πράξεις του – συγκεκριμένα, όταν κάνει καλές πράξεις και ασκείται σύμφωνα με τις οδηγίες του Βούδα. Ο άνθρωπος που συσσωρεύει καλές πράξεις μπορεί να αντισταθμίσει με αυτές το βάρος των κακών πράξεων που είχε κάνει στο παρελθόν.
Αντίθετα, η Σούτρα του Λωτού διδάσκει ότι οι καταστάσεις ζωής όλων αυτών των δέκα κόσμων, συμπεριλαμβανομένου και του κόσμου της φώτισης του Βούδα, είναι εγγενώς παρούσες στη ζωή κάθε ανθρώπου. Η ζωή, από τη μία στιγμή στην άλλη, φανερώνει έναν από τους δέκα κόσμους και σε καθέναν από αυτούς τους κόσμους εμπεριέχεται το δυναμικό και των δέκα (η αρχή της «αμοιβαίας κατοχής των δέκα κόσμων»). Επομένως υπάρχει το ενδεχόμενο να ανοίξει οποιαδήποτε από αυτές τις καταστάσεις ζωής, συμπεριλαμβανομένης και της φώτισης του Βούδα

οποιαδήποτε στιγμή έρθει σε επαφή με ένα εξωτερικό ερέθισμα που θα την καταστήσει ικανή για κάτι τέτοιο.
Το ερέθισμα που ανοίγει τον κόσμο της φώτισης του Βούδα είναι η διδασκαλία που κηρύσσει την αλήθεια της φώτισης του Βούδα και, πιο συγκεκριμένα, κηρύσσει ότι είναι εφικτό να ανοίξει κάποιος αμέσως αυτόν τον κόσμο μέσα στον εαυτό του. Ο Νίτσιρεν ενσωμάτωσε την προαναφερθείσα διδασκαλία και την αρχή σε ένα φυσικό αντικείμενο, στο Γκοχόνζον – σε ένα ειλητάριο, όπου χάραξε κινεζικούς και σανσκριτικούς χαρακτήρες. Ο ίδιος δίδαξε ότι ψάλλοντας Ναμ μιόχο ρένγκε κιο μπροστά στο Γκοχόνζον και πιστεύοντας στην εγγενή μας φώτιση του Βούδα, αποκτούμε την ικανότητα να ανοίξουμε τον κόσμο της φώτισης του Βούδα μέσα μας και να αξιοποιήσουμε τις αρετές του Βούδα, όπως είναι η σοφία, η ευσπλαχνία και το θάρρος.
Παρόλο που η κατάσταση ζωής της φώτισης του Βούδα είναι εξαρχής εγγενής σε καθέναν από εμάς, είναι δύσκολο να τη φανερώσουμε στην καθημερινότητά μας. Η βουδιστική άσκηση που καθιέρωσε ο Νίτσιρεν (ψαλμός Ναμ μιόχο ρένγκε κιο ή αφοσίωση στον Μυστικό Νόμο) είναι επαναστατική, διότι παρέχει τα μέσα για να μπορέσουν όλοι οι άνθρωποι να αναδείξουν τον κόσμο της φώτισης του Βούδα οποιαδήποτε στιγμή και μέσα σε οποιεσδήποτε συνθήκες.
Η κατάσταση ζωής της φώτισης του Βούδα μπορεί να περιγραφεί με τη σύγχρονη ορολογία ως μια κατάσταση απόλυτης και άφθαρτης ευτυχίας, ανεπηρέαστης από περιστασιακές αλλαγές ή δυσκολίες. Βέβαια κάτι τέτοιο δεν συνεπάγεται μια ζωή απαλλαγμένη από βάσανα και προβλήματα, αλλά σημαίνει ότι αποκτούμε μια ακμαία, στιβαρή ζωτική δύναμη και άφθονη σοφία, ώστε να ξεπερνάμε τα βάσανα και τις δυσκολίες που ενδεχομένως θα συναντάμε. Το πιο σημαντικό, όπως μας εξηγεί ο Νταϊσάκου Ικέντα, είναι ότι με την επίτευξη της φώτισης του Βούδα «εδραιώνουμε στη ζωή μας το πνεύμα που μας ωθεί να επιζητούμε την ευτυχία για τον εαυτό μας και για τους άλλους, αναλαμβάνοντας συνεχώς εποικοδομητική δράση και εμφορούμενοι από αυτό το πνεύμα». Είναι η κατάσταση ζωής της απόλυτης ελπίδας και ολοκλήρωσης.
(πηγή: https://www.sgihellas.gr/ , https://www.sokaglobal.org/ )

Οι εκατό κόσμοι

Ουσιαστικά, καθένας από τους δέκα κόσμους έχει και θετικά και αρνητικά χαρακτηριστικά, γιατί δεν διαχωρίζεται από τους άλλους. Οι δέκα κόσμοι δεν υφίστανται ως ξεχωριστά, απομονωμένα βασίλεια. Οπότε μπορεί, για παράδειγμα, ενώ βρισκόμαστε στον κόσμο της μάθησης, να μας κατακλύζει το άγχος από τον κόσμο της κόλασης. Μπορεί επίσης, από τον κόσμο των ανθρώπινων όντων, η ηρεμία να μας οδηγεί στην αδράνεια ή στην παθητικότητα.
[…] Οι καταστάσεις που επικρατούν στον καθένα από αυτούς (κόσμους) ενδεχομένως να επηρεαστούν από τους υπόλοιπους κι έτσι ο καθένας να εμφανίσει δέκα διαφορετικά χαρακτηριστικά. Στην περίπτωση αυτή, η μάθηση μπορεί να είναι άπληστη, ήρεμη, φωτισμένη κλπ.
Η σημασία αυτής της θεωρίας είναι, κατά κάποιο τρόπο, επαναστατική. Όλα μεταβάλλονται, όλα μπορούμε να τα αλλάξουμε προς το καλύτερο και να μετατρέψουμε ένα δηλητήριο σε φάρμακο. Σε όποιον κόσμο κι αν βρισκόμαστε, όποια κατάσταση κι αν βιώνουμε, η δυνατότητά μας να την αντιμετωπίσουμε είναι πάντα παρούσα, παρόλο που δεν καταφέρνουμε να την αντιληφθούμε. Στην πιο μαύρη απελπισία της κόλασης, η χαρά της φώτισης είναι ήδη έτοιμη και απλώς περιμένει τη στιγμή που θα ενεργοποιηθεί. Πράγματι, η ενεργοποίηση, η εμφάνιση της φώτισης είναι θέμα μίας και μοναδικής στιγμής, δεν χρειάζονται μακρινές διαδρομές μέχρι το τέρμα κάποιου τούνελ. Οι εκατό κόσμοι και η αμοιβαία κατοχή τους από τον άνθρωπο τινάζουν στον αέρα τις πεποιθήσεις περί εγκλωβισμού του νου. Μια σπηλιά που έμεινε σκοτεινή για ένα εκατομμύριο χρόνια μπορεί να φωτιστεί σε μία στιγμή, αν ανάψουμε έναν φακό. Η απόσταση μεταξύ φωτός και σκότους διανύεται στο χρονικό διάστημα ενός «κλικ».
Όταν ο Βούδας «ανάβει» μέσα μας, τα προβλήματα λύνονται, γιατί η σοφία μάς οδηγεί στον σωστό δρόμο· η αρμονία με το περιβάλλον μάς επιτρέπει να είμαστε την κατάλληλη στιγμή στο κατάλληλο μέρος· χάρη στην εγγενή δύναμή μας, που πλέον αποκαλύφθηκε, δεν λυγίζουμε από τα μέχρι τώρα δυσβάσταχτα βάρη· η πραγματικότητα φανερώνεται όπως αληθινά είναι, δηλαδή οι σκιές που μας φόβιζαν εξαφανίζονται και τη θέση τους παίρνει το θάρρος, που πηγάζει από την εμπιστοσύνη στον εαυτό μας.
Ο στόχος αυτής της άσκησης στον Βουδισμό δεν είναι να γίνουμε ούτε τέλεια ούτε ανώτερα όντα, αλλά ευτυχισμένοι καθημερινοί άνθρωποι. Ενεργοποιώντας τη φύση τη Βούδα στη ζωή μας και επιτυγχάνοντας τη φώτιση, δεν σημαίνει ότι αποβάλλουμε τους προηγούμενους εννέα κόσμους, αλλά ότι τους φωτίζουμε. Οπότε, όταν βρισκόμαστε σε κάποιον από αυτούς τους εννέα κόσμους, βιώνουμε τις καταστάσεις με διαφορετικό τρόπο, χωρίς τα δηλητήρια που τους μόλυναν μέχρι τώρα. Γι’ αυτό και δεν απαιτείται ασκητική ζωή, δεν χρειάζεται να απαρνηθούμε τον χαρακτήρα ή οτιδήποτε άλλο από τον εαυτό μας, ακόμη κι αν αυτό το θεωρούμε κακό, αμαρτωλό, αρνητικό. Για άλλη μια φορά, η λέξη κλειδί είναι «αλλαγή».
Θα συνεχίζουμε λοιπόν να είμαστε ο εαυτός μας, δηλαδή άνθρωποι με πλεονεκτήματα και μειονεκτήματα. Μπορούμε να απολαμβάνουμε μια ζωή που θα μας δίνει ικανοποιήσεις γιατί, σε όποιον κόσμο –σε όποια κατάσταση– κι αν βρεθούμε, μας πλημμυρίζει η δύναμη της χαράς, της σοφίας, της ελπίδας· ακόμη κι αν κάποιος μάς θύμωσε, αν κάτι μας προβλημάτισε ή μας πλήγωσε, αν η ένταση στη δουλειά είναι μεγάλη.
Όταν ο δέκατος κόσμος, ο κόσμος της φώτισης του Βούδα, κυριαρχήσει επάνω στους άλλους εννέα, κανένας και τίποτα δεν μπορεί να μας συντρίψει. Αντιλαμβανόμαστε την αληθινή αξία της ζωής και βαδίζουμε με ασφάλεια προς ένα μέλλον που το διαμορφώνουμε εμείς.
[…] οι ψυχικές καταστάσεις είναι ευμετάβλητες, δηλαδή εναλλάσσονται ανάλογα με τα ερεθίσματα. Ακόμη κι αν βρεθούμε στον κόσμο της φώτισης, ενδέχεται αργότερα να αποχωρήσουμε. Το ζητούμενο είναι λοιπόν να σταθεροποιηθούμε όσο το δυνατόν περισσότερο σ’ αυτή την κατάσταση.
Σε κάθε άνθρωπο υπάρχει μια βασική προδιάθεση, την οποία μπορούμε να αποκαλέσουμε φύση ή χαρακτήρα. Κάποιοι χαίρονται ή θυμώνουν πιο εύκολα, άλλοι αντιδρούν περισσότερο ή λιγότερο με το ένστικτο, υπάρχουν οι συνετοί, υπάρχουν και οι επιπόλαιοι. Επομένως η φύση μας ταυτίζεται με έναν κόσμο, από τον οποίο μεταβαίνουμε σε άλλες ψυχικές καταστάσεις, αλλά πάντα επιστρέφουμε σ’ αυτόν.
Ψάλλοντας «Ναμ μιόχο ρένγκε κιο» κατορθώνουμε να μην επιστρέφουμε διαρκώς στον κόσμο που ταυτιζόταν με τη φύση μας. Ο κόσμος της φώτισης σταθεροποιείται και παγιώνεται στην ύπαρξή μας. Με αποτέλεσμα, ακόμη κι όταν μεταβαίνουμε στους προηγούμενους εννέα κόσμους, να συναντάμε τα θετικά, τα εποικοδομητικά χαρακτηριστικά τους ή να μεταμορφώνουμε τα αρνητικά χαρακτηριστικά σε θετικά. Φυσικά, αναγκαία προϋπόθεση για να το επιτύχουμε είναι η καθημερινή άσκηση.
Για να αναδυθεί στην ύπαρξή μας η εγγενής φύση του Βούδα, για να επιτύχουμε τη φώτιση και για να την εδραιώσουμε στη ζωή μας, ψάλλουμε κάθε ημέρα «Ναμ μιόχο ρένγκε κιο». Για να δούμε αληθινά αποτελέσματα, για να είμαστε ευτυχισμένοι σ’ αυτή τη ζωή, ασκούμαστε σωστά κάθε ημέρα.

Οι χίλιοι κόσμοι
H εξωτερική όψη κάθε ανθρώπου αλλάζει ανάλογα με την ψυχική του κατάσταση. Οι συσπάσεις στο πρόσωπο δηλώνουν τον πόνο. Τα τραβηγμένα χαρακτηριστικά εκφράζουν το άγχος. Τα ολόφωτα μάτια προδίδουν τη χαρά. Όταν νιώθουμε απελπισία κυριαρχούν στον νου μας μαύρες σκέψεις, αρνητικά συναισθήματα, ενώ η εικόνα που έχουμε για τον έξω κόσμο είναι θολή. Έτσι λοιπόν, έχοντας περιορισμένη ορατότητα, διαστρεβλώνονται οι σχέσεις με τον εαυτό μας και με το περιβάλλον μας, με αποτέλεσμα να ενεργούμε λανθασμένα.
Σύμφωνα με τον Βουδισμό, οι καθοριστικοί παράγοντες είναι δέκα: (1) η μορφή, (2) η φύση, (3) η ουσία, (4) η δύναμη, (5) η επιρροή, (6) το εσωτερικό αίτιο, (7) η σχέση, (8) το λανθάνον αποτέλεσμα, (9) το εμφανές αποτέλεσμα και (10) η συνοχή μεταξύ τους (από τον πρώτο μέχρι τον τελευταίο παράγοντα).
[…] οι δέκα παράγοντες είναι κοινοί σε καθέναν από τους δέκα κόσμους. Παρόλο που οι δέκα κόσμοι εκφράζουν τις διαφορές ανάμεσα στα φαινόμενα, οι δέκα παράγοντες περιγράφουν το πρότυπο της ύπαρξης που είναι κοινό σε όλα τα φαινόμενα. Με δεδομένο ότι τίποτα δεν είναι τυχαίο, αντιλαμβανόμαστε πώς προκύπτουν οι διαφορετικές αντιδράσεις των ανθρώπων απέναντι στο ίδιο πρόβλημα και πώς προκύπτουν τα διαφορετικά αποτελέσματα.
Το σημείο εκκίνησης είναι πάντα η κατάσταση ζωής, δηλαδή ένας από τους δέκα κόσμους, από τον πρώτο (ο κόσμος της κόλασης) μέχρι τον δέκατο (ο κόσμος στη φώτισης του Βούδα). Ωστόσο,

όπως προ-είπαμε, ουσιαστικά υπάρχουν εκατό κόσμοι, άρα εκατό δυνατότητες ύπαρξης σε μία και μοναδική στιγμή. Η κατάσταση ζωής είναι η ενέργεια που κινητοποιεί τους μηχανισμούς της ζωής. Αυτοί οι μηχανισμοί πρέπει να λειτουργούν αρμονικά για να προαχθεί η ζωή μας. Αν υπάρξει πρόβλημα στις αλληλεπιδράσεις τους, τότε εμφανίζονται τα εμπόδια, τα βάσανα.
Οι δέκα παράγοντες είναι τα γρανάζια από τα οποία προκύπτει το τελικό αποτέλεσμα, η ευτυχία ή η δυστυχία μας. Ενώ ο κόσμος στον οποίο ενεργοποιούνται κατευθύνει την κίνησή τους. Οι δέκα παράγοντες, για παράδειγμα, στον κόσμο της κόλασης κατευθύνονται προς τον πόνο: η μορφή, η φύση, η ουσία κλπ. Επίσης η ενέργεια είναι αδύναμη και ανίκανη να ασκήσει θετική επιρροή στο περιβάλλον. Οπότε δημιουργούνται οι συνθήκες για να εκδηλωθεί ο πόνος, έτσι συσσωρεύονται αρνητικές δυνάμεις, οι οποίες ανταποκρινόμενες σε εξωτερικά ερεθίσματα θα δώσουν πάλι πόνο.
Στον κόσμο της κόλασης όλα τα γρανάζια (δηλαδή οι παράγοντες) επηρεάζονται από τα χαρακτηριστικά του. Κάθε φορά που αλλάζει η κατάσταση ζωής μας, δηλαδή που μεταβαίνουμε σε κάποιον άλλο από τους δέκα κόσμους, οι δέκα παράγοντες κινούνται προς διαφορετική κατεύθυνση. Όταν οι μηχανισμοί της ζωής καθοδηγούνται από την ενέργεια του κόσμου της φώτισης, το τελικό αποτέλεσμα είναι η δημιουργία μιας καλύτερης, αρμονικής και πλήρους ύπαρξης.
Χωρίς τη σοφία που μας παρέχει το σύμπαν, είμαστε ανίκανοι να χειριστούμε ή να επισκευάσουμε αυτούς τους μηχανισμούς. Σε κάθε βλάβη ή δυσλειτουργία δεν ξέρουμε τι να κάνουμε και από πού ν’ αρχίσουμε. Αν δοκιμάσουμε έτσι στα τυφλά, με την άγνοια που έχουμε, μάλλον θα επιδεινώσουμε το υπάρχον πρόβλημα. Πολλές φορές συμπεριφερόμαστε ακριβώς με αυτόν τον τρόπο. Για παράδειγμα, γενικά θεωρούμε πως τα βάσανά μας προκαλούνται από κάτι ή από κάποιον. Δεν αντιλαμβανόμαστε ότι αυτό το «κάτι» ή ο «κάποιος» είναι μια εξωτερική αιτία που ενεργοποίησε την εσωτερική αιτία, αυτό που ήδη υπάρχει μέσα μας (βάσανο ή πόνος). Όσο επικεντρωνόμαστε στην εξωτερική αιτία, δεν θα έχουμε το επιθυμητό αποτέλεσμα, διότι είναι σαν να ασχολούμαστε με τη σκιά του προβλήματος και όχι με την ουσία του. Μάταια παραπονιόμαστε κάθε φορά που διαπιστώνουμε την αποτυχία κάποιας προσπάθειάς μας.
Από όλα τα παραπάνω συμπεραίνουμε ότι, αντίστοιχα, και οι λύσεις στα προβλήματα είναι ήδη έτοιμες μέσα μας. Χρειάζεται απλώς να τις κινητοποιήσουμε με την ενέργεια του «Ναμ μιόχο ρένγκε κιο». Η θεωρία των δέκα παραγόντων εξηγεί ότι υπάρχουν χίλιες λύσεις ήδη έτοιμες για κάθε πρόβλημα, τις οποίες προς το παρόν δεν αντιλαμβανόμαστε λόγω των περιορισμένων δυνατοτήτων μας. Υπάρχουν χίλιοι τρόποι με τους οποίους τα γρανάζια μπορούν να λειτουργήσουν: δέκα παράγοντες για καθέναν από τους δέκα κόσμους.
Όλα στο χρονικό διάστημα της μίας και μοναδικής στιγμής. Όπως στον ελάχιστο χώρο ενός βελανιδιού υπάρχει ήδη μια ολόκληρη βελανιδιά.
Παρόλο που τις περισσότερες φορές δεν το αντιλαμβανόμαστε, υπάρχει μια βαθιά σχέση ανάμεσα σ’ εμάς και σε όλα όσα μας περιτριγυρίζουν. Έχει ήδη τεκμηριωθεί η θεωρία για το «νήμα της ζωής». Πρόκειται για συνεχείς αλληλεπιδράσεις, για εμφανείς ή αφανείς ενέργειες, για συνδέσεις σχέσεων που, σύμφωνα με τον Βουδισμό, μπορούν να διαχέουν και να πολλαπλασιάζουν την ευτυχία ή να μας εγκλωβίζουν σε ατέρμονα βάσανα. Εξαρτάται από τον τρόπο με τον οποίο κινούμαστε στο «νήμα της ζωής».

Τα τρία βασίλεια ύπαρξης
Τα τρία βασίλεια ύπαρξης απαρτίζονται από: 1. Το βασίλειο των πέντε συστατικών στοιχείων (εαυτός), 2. Το βασίλειο των έμβιων όντων (κοινωνία), και 3. Το βασίλειο της γης (φυσικό περιβάλλον). Πρόκειται για ένα θέμα που αρχικά το συναντάμε στο έργο του Ναγκαρτζούνα1 με τίτλο Η πραγματεία για τη μεγάλη τελειότητα της σοφίας2, και το οποίο υιοθέτησε ο Τιαντάι Ζιγί ως μέρος του δόγματός του «περί των τριών χιλιάδων βασιλείων σε μία και μοναδική στιγμή της ζωής». Ουσιαστικά, τα τρία βασίλεια ύπαρξης είναι οι τρεις διαφορετικές οπτικές γωνίες από τις οποίες οι άνθρωποι ενατενίζουν τη ζωή. Πιο αναλυτικά:

1. Το βασίλειο των πέντε συστατικών στοιχείων (εαυτός), η φύση της ζωής σε κάθε οντότητα συγκροτείται από τα εξής πέντε συστατικά στοιχεία: τη μορφή, την αντίληψη, τη σύλληψη, τη βούληση και τη συνείδηση. Στη μορφή εντάσσονται όλα τα φυσικά γνωρίσματα (φύλο, σωματικά χαρακτηριστικά), δηλαδή οτιδήποτε συγκροτεί το σώμα· αλλά και τα πέντε αισθητήρια όργανα (μάτια, αυτιά, μύτη, γλώσσα και επιδερμίδα). Αντίληψη είναι η λειτουργία μέσω της οποίας προσλαμβάνουμε τις πληροφορίες από τον έξω κόσμο, αξιοποιώντας ένα ή περισσότερα αισθητήρια όργανα κάθε φορά. Σύλληψη είναι η λειτουργία μέσω της οποίας αναλύουμε τις πληροφορίες που λάβαμε κι έτσι σχηματίζουμε μια άποψη, μια εικόνα για οτιδήποτε υπέπεσε στην αντίληψή μας. Βούληση είναι η επιθυμία να δράσουμε ανταποκρινόμενοι σ’ αυτό που προηγουμένως συλλάβαμε. Τέλος, συνείδηση είναι η γνωστική λειτουργία που ενοποιεί τις τρεις προαναφερθείσες πνευματικές διεργασίες. Επίσης μέσω της συνείδησης διαχωρίζουμε κάθε αντικείμενο από τα άλλα, αναγνωρίζουμε τα χαρακτηριστικά του και το αξιολογούμε.
   Όπως καταλαβαίνουμε, το πρώτο συστατικό στοιχείο –η μορφή– σχετίζεται με το υλικό μέρος της ύπαρξης· ενώ τα επόμενα τέσσερα –η αντίληψη, η σύλληψη, η βούληση και η συνείδηση– αντιστοιχούν με τις νοητικές λειτουργίες.
2. Το βασίλειο των έμβιων όντων (κοινωνία), αναφέρεται στα έμβια όντα ως σύνολο, ως μία οντότητα, η οποία είναι η κοινωνία. Είναι το συλλογικό σώμα που προκύπτει από τη συνύπαρξη, τη συνεργασία και την αλληλεπίδραση όλων των όντων σ’ ένα κοινό περιβάλλον, με δεδομένο ότι κανένα έμβιο ον δεν μπορεί να ζήσει σε απόλυτη απομόνωση. Το γεγονός της συνύπαρξης δεν πρέπει να μας οδηγήσει στο συμπέρασμα ότι όλα τα όντα αυτού του συνόλου έχουν κοινά χαρακτηριστικά.
3. Το βασίλειο της γης (φυσικό περιβάλλον), είναι η γη, ο τόπος στον οποίο ζουν και εκτελούν όλες τις δραστηριότητές τους τα έμβια όντα. Η κατάσταση αυτού του τόπου αντανακλά την κατάσταση ζωής εκείνων που τον κατοικούν. Σε κάθε τόπο εκδηλώνεται ένας από τους δέκα κόσμους, και αυτός είναι ο κόσμος που αντιστοιχεί με την κατάσταση ζωής των κατοίκων του. Επίσης σε κάθε τόπο μπορεί να εκδηλώνονται διαφορετικοί κόσμοι, ανάλογοι με τους διαφορετικούς κόσμους που βιώνουν διαφορετικοί άνθρωποι.
   Ο Νίτσιρεν Νταϊσόνιν έλεγε: «Δεν υπάρχουν δύο γαίες, μία καθαυτό αγνή και μία καθαυτό ακάθαρτη. Η διαφορά βρίσκεται αποκλειστικά στο καλό ή στο κακό μέσα στο μυαλό μας».
   1 Ο Ναγκαρτζούνα καταγόταν από τη Νότια Ινδία και υπολογίζεται ότι έζησε ανάμεσα στα έτη 150 και 250 μ.Χ. Υπήρξε επιφανής μελετητής του Βουδισμού και συγγραφέας πολλών πραγματειών, οι οποίες βασίζονταν σε αρχαίες ιερές γραφές (σούτρες). (Σ.τ.Ε.)
   2 Η άνθηση του Κινεζικού Βουδισμού (ibid), βλ. αναφορές στην Πραγματεία για τη μεγάλη τελειότητα της σοφίας, σσ. 75, 87, 88, 99, 147, 151 και 162. (Σ.τ.Ε.)

Στο σημείο αυτό αντιλαμβανόμαστε πώς προκύπτει ο αριθμός τρεις χιλιάδες, που αναφέραμε στη βουδιστική αρχή «των τριών χιλιάδων κόσμων, ή της ύπαρξης όλων των φαινομένων, σε μία και μοναδική στιγμή της ζωής». Πρόκειται για μια σειρά πολλαπλασιασμών: Αρχίζουμε από τους δέκα κόσμους, μέσα σε καθέναν από τους οποίους υπάρχουν εν δυνάμει δέκα κόσμοι, οπότε προκύπτουν οι εκατό κόσμοι (10 x 10 = 100). Στη συνέχεια αναφερθήκαμε στους δέκα καθοριστικούς παράγοντες, οι οποίοι είναι κοινοί στους προαναφερθέντες κόσμους, με αποτέλεσμα να οδηγούμαστε στον αριθμό των χιλίων κόσμων (10 x 100 = 1.000). Τέλος, με την αναφορά και την ανάλυση των τριών βασιλείων ύπαρξης, ολοκληρώσαμε το σημαντικό αυτό θέμα (3 x 1.000 = 3.000).
Αυτές οι έννοιες, τις οποίες προσεγγίζει ο Βουδισμός εδώ και χιλιάδες χρόνια, σήμερα είναι παγκοσμίως αποδεκτές και επιβεβαιωμένες. Με δεδομένη την ισότητα όλων των ανθρώπων, η οποία προκύπτει από τους χίλιους κόσμους που είναι εγγενείς στον καθένα μας ανεξαιρέτως, οι υπαρκτές διαφορές μεταξύ μας καθορίζονται από την οπτική γωνία στην οποία βρίσκεται καθένας από εμάς και από την οποία αντιλαμβάνεται τα φαινόμενα, δηλαδή από ποιο βασίλειο ύπαρξης ατενίζει την πραγματικότητα (εαυτός, κοινωνία, φυσικό περιβάλλον).
Το «Ναμ μιόχο ρένγκε κιο» είναι ο Νόμος της ζωής, ενώ σε καθεμία και μοναδική στιγμή της ζωής ενυπάρχουν τρεις χιλιάδες βασίλεια ή ολόκληρος ο κόσμος των φαινομένων. Ψάλλοντας «Ναμ μιόχο ρένγκε κιο» όλα συνδέονται αρμονικά και αλληλοεπηρεάζονται. Έτσι η θετική ενέργεια διέπει τα πάντα, από άκρη σε άκρη, μεταφέροντας χαρά, γαλήνη, δύναμη, ελπίδα. Τα εσωτερικά αίτια και οι αλληλεπιδράσεις φωτίζονται· έτσι ώστε, όταν αναδύονται από το ποτάμι της συμπαντικής ενέργειας, να είναι αλλαγμένα, εξαγνισμένα. Τα πράγματα, τα γεγονότα, οι πράξεις, οι σχέσεις, οι σκέψεις, τα συναισθήματα οδηγούνται φυσικά προς τη σωστή κατεύθυνση. Τα οδηγεί η αρχέγονη δύναμη που αναγνωρίζουν και ακολουθούν. Όπως το ηλιοτρόπιο στρέφεται πάντα προς το φως του ήλιου.
(πηγή: βιβλίο Η ευτυχία σε αυτόν τον κόσμο – Ο δρόμος για την ανακάλυψη του Βουδισμού και της Σόκα Γκάκκαϊ)
3 Nichiren Daishonin, The Writings of Nichiren Daishonin, έκδοση Soka Gakkai Publications, Α΄ τόμος, «1. On Attaining Buddhahood in This Lifetime», σελ. 4. (Σ.τ.Ε.)